20 Temmuz, Ankara (BM Enformasyon Merkezi) –  Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, dün düzenlenen bir törenle Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Genel Direktörünün Küresel Tütün Kontrolü Özel Ödülünü aldı.

Başbakan Erdoğan’a ödülünü Ankara Rixos Otel’de düzenlenen törende DSÖ Avrupa Bölge Direktörü Zsuzsanna Jakab verdi.

Törende bir konuşma yapan Jakab ödülü DSÖ, Genel Direktör Dr. Margaret Chan ve Türkiye ulusal tütün kontrol programlarında çalışan bütün DSÖ personeli adına Başbakan Erdoğan’a vermekten büyük bir mutluluk ve onur duyduğunu söyledi.

Ödülün tütün kontrolü alanındaki güçlü ve sürekli önderliği ve özellikle Türkiye’nin halka açık kapalı alanlarının dumansız kılınarak sağlıklı yaşam biçimlerini teşvik konusundaki kararlılığı ve Türkiye’nin küresel tütün kontrolü çalışmalarında başı çeken ülkelerden biri haline gelmesine önderlik etmesinden dolayı Başbakan Erdoğan’a verildiğini söyledi.

Hali hazırda Anayasa Mahkemesinin tütün kontrolü kanununun Anayasa’ya uygunluğunu incelemekte olduğunu hatırlatan Jakab, DSÖ’nün Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesinin çalışmalarına saygı duyduğunu ve insanların sağlığını tütün dumanından koruma yönünde bir karar vereceğini umut ettiğini söyledi. Sağlığın da anayasal bir hak olduğunu belirtti.

Jakap konuşmasına son verirken Türkiye’nin başarısının bölgede ve dünya genelinde yakından izlendiğini, başarının devamı için bütün paydaşların kararlılıkla çalışmalarına devam etmeleri gerektiğini söyledi. Jakab, DSÖ’nün Türkiye’nin, halkı tütüne karşı koruma yolundaki ulusal çabalarına desteğinin kesintisiz devam edeceğini vurguladı.

Başbakan Erdoğan da törende yaptığı konuşmada ödül sayesinde Türkiye'nin tütünle mücadelesindeki şevk ve heyecanın daha da artacağını söyledi. Yapılan çalışmalarda vatandaşların sigara yasağı ile ilgili uygulamaya yüzde 90'ın üzerinde destek verdiğini vurgulayan Erdoğan, "Birçok Avrupa ülkesinde çok yoğun sigara kullananlara 'Türk gibi sigara içiyor' deyimi geçmişte kullanılıyordu. Bugün ise Türkiye birçok Avrupa ülkesine göre tütünle daha büyük bir hassasiyetle mücadele eden ortam meydana getirmenin gayretiyle gerçekten ciddi aşama kaydetti" diye konuştu.

Sigara içme özgürlüğünün kısıtlandığını düşünen vatandaşlara, birkaç hususu hatırlatmak istediğini ifade eden Başbakan Erdoğan, "İntiharın özgürlüğü olmaz. Ben bu olayı intihar olarak görüyorum" dedi. Bireylerin sigara kullanmasının özgürlük tanımı içinde görülemeyeceğini belirten Erdoğan "Bunu kimse özgürlükler tanımı içerisinde yorumlamasın. Yapılanın sigara içmeyenlerin sağlığını korumak amacıyla hayata geçirilmiş bir uygulama olduğunu belirtmek durumundayım. Elinde silahla, elinde öldürücü silahla sağa sola saldıran insan ne ise, bana göre bir aktif içici olarak, pasif içici durumunda olan bizlerin de o tür ortamlardaki hali odur" dedi.

Ödül Törenini takiben Küresel Yetişkin Tütün Araştırması raporu açıklandı. Raporda kısaca aşağıdaki hususlar önplana çıkarılıyor:

Tütün kullanımı erken ve önlenebilir ölümlerin en önemli nedenidir. Halen dünyada her yıl  5 milyondan fazla kişi tütün kullanımı nedeniyle hayatını kaybetmektedir ve bu sayının 2030 yılında 8 milyonu aşacağı tahmin edilmektedir. Avrupa Bölgesi’nde tütün kullanımı 1,6 milyon kişinin ölümünden sorumludur. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)Tütünsüzlük Girişimi(TG) tütün kullanımına bağlı hastalık ve ölümlerin toplam yükünün azaltılmasını, böylelikle toplumu ve gelecek nesilleri tütün kullanımın yol açtığı ağır sağlık etkileri ile olumsuz sosyal, çevresel ve ekonomik etkilerden ve tütün dumanı etkileniminden korumayı amaçlamaktadır. Bu amaca ulaşmak bakımından küresel düzeyde politika liderlerinin öncülük yapmaları gereklidir. Bu konuda DSÖ Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi (TKÇS) ile bu Sözleşmede yer alan temel konulara yönelik açıklamaların yer aldığı MPOWER paketindeki stratejilerden yararlanılabilir. Avrupa Bölgesi’nde 46 ülke bu Sözleşmeyi onaylamıştır, Türkiye de 2004 yılında Sözleşmeyi onaylamıştır.

DSÖ ve ABD Hastalıklar Kontrol ve Koruma Merkezi 2006 yılı Ağustos ayında yaptıkları toplantıda yetişkin grupta tütün kullanımının izlenmesi ve değerlendirilmesi için standart yöntemle çalışmalar yapılması konusunu tartışmış ve bu yönde öneriler geliştirmiştir. Küresel Yetişkin Tütün Araştırması (KYTA) ülkelere, yetişkin grupta tütün kontrolü ile ilgili temel bilgileri sağlayacaktır. KYTA’nın amacı,15 ve üzeri yaş grubunda anket, örnekleme ve veri toplama/analizi konularında standart yöntemle bilgi toplanmasıdır. KYTA’nın sonuçları ülkelere tütün kontrolü konusunda etkili müdahalelerin yapılabilmesi ve elde ettikleri sonuçları aynı çalışmayı yapan diğer ülkelerdeki sonuçlarla karşılaştırabilmeleri olanağı sağlar.

Tütün kullanımı

Onbeş yaş ve üzerindeki yetişkinlerin %31,2’si (yaklaşık 16 milyon kişi) halen sigara içmektedir. Sigara içme sıklığı erkeklerde (%47,9) kadınlara (%15,2) göre daha fazladır. Yaklaşık 12 milyon erkek ve 4 milyon kadın sigara içmektedir. Erkeklerin yaklaşık yarısı (%43,8) ve kadınların da %11,6’sı hergün sigara içmektedir. Sigara içen her 10 kişiden 9’undan daha çoğu (erkeklerde %92,6,kadınlarda %98,0) mamul sigara içmektedir.

Hergün sigara içenlerin üçte ikisi (%66,1) günde yarım paketten (11 sigara), %15,5’i de bir paketten daha fazla sigara içmektedir. Ortalama olarak erkekler günde 19,3, kadınlar da 12,2 sigara içmektedir.

Mevcut mevzuata göre sigara satın alabilmek için en küçük yaş sınırı 18’dir. Buna karşın hergün sigara içenlerin yarısından fazlası (%58,9) sigara içmeye 18 yaşından önce başlamıştır. Sigara içmeye 18 yaşından önce başlamak erkeklerde (%62,5) kadınlardan (%48,9) daha fazladır. Sigara başlamanın ortalama yaşı erkeklerde 16,6, kadınlarda 17,8’dir.

Günde içilen sigara sayısı ve uyandıktan sonra ilk sigarayı içme zamanı tütün bağımlılığı bakımından önemli göstergelerdir. Erkeklerin yaklaşık yarısı (%45,4) günde bir paket ve beşte biri de (%17,7) bir paketten daha fazla sigara içmektedir (ağır sigara içiçi). Kadınların %7,6’sı günde bir paketen daha çok sigara içmektedir. Hergün sigara içenlerin %41,1’, uyandıktan sonraki ilk yarım saat içinde,%12,8’i de ilk beş dakika içinde sigara içmektedir. Uyandıktan sonraki ilk yarım saatte sigara içme erkeklerde (%42,6) kadınlarda (%35,6) göre daha fazladır.

Nargile kullanımı (%2,3)Türkiye’de yakın zamanda özellikle gençler arasında hızla artan bir durumdur. Nargile kullanımı 15-24 yaşları arasında (%8,1)ve kentsel bölgelerde (%4,9) daha fazladır.

Sigarayı bırakma

Yaşamının bir döneminde hergün sigara içmiş olanların dörtte birinden biraz fazlası (%26,2) sigarayı bırakmıştır. Sigara içmiş olanların (halen sigara içenler ve son 12 ayda sigarayı bırakmış olanlar) yaklaşık yarısı (%44,8) son bir yıl içinde sigarayı bırakmayı denemişlerdir. Ancak son 12 ay içinde sigarayı bırakmayı deneyenlerin %15,8’i sigarayı bırakmayı başarmışlardır.

Sigara içenlerin yaklaşık yarısı (%44,9) son 12 ay içinde bir sağlık kuruluşuna gitmiştir. Sigara içenlerden son 12 ayda sağlık kuruluşuna gitme kadınlarda (%63,9) erkeklere (%41,0) göre daha fazladır.Sağlık kuruluşuna gidenlerin yaklaşık yarısına (%49,0) sigara içip içmediği sorulmuştur. Sigara içtiği öğrenilen 10 kişiden 8 kişiye (%83,1) sigarayı bırakması tavsiye edilmiştir. Sigarayı bırakması tavsiye edilenlerde de %8,3’ü sigarayı bırakmıştır.

Halen sigara içenlerin yarısından biraz fazlası (%53,0) sigarayı bırkmayı istediğini, ancak bu kişilerin sadece %10,0’ı gelecek bir ay içinde sigarayı bırakmayı planladığını belirtilmiştir. Toplam olarak sigara içen 8,4 milyon kişi (6,4 milyon erkek ve 2 milyon kadın) sigarayı bırakmayı düşünmektedir.

Sigara dumanından pasif etkilenim (SDPE)

KYTA sırasında 2008 yılı Kasım ayında kapalı ortamlarda çalışmakta olan 6 milyondan fazla yetişkin (%38,5) kişi sigara dumanından pasif olarak etkilendiğini ifade etmiştir. Beş milyon erkek ve 1 milyon kadının işyerlerinde sigara dumanında pasif olarak etkilendiği tahmin edilmektedir.İşyerinde 2,6 milyonun üzerinde sigara içmeyen kişi sigara dumanından pasif olarak etkilenmektedir.

Türkiye’de 30,5 milyon yetişkin (%59,7)sigara içilen evlerde yaşamaktadır. Bu sayının yaklaşık 20 milyonu sigara içmeyen kişilerdir. On milyondan fazla kişi de hergün sigara içen en az bir kişinin bulunduğu evlerde yaşamaktadır.

Tütün kontrolü kanununun uygulamaya girmesinden önceki dönemde en çok restoranlarda olmak üzere SDPE oldukça fazlaydı. Erkeklerin yarısından fazlası (%57,7) ve kadınların %52,3’ü restoranlarda sigara dumanından pasif etkilenmekteydi.Bütün kamusal alanlarda (ikram endüstrisi hariç)sigara içilmesinin yasak olmasına rağmen 6 kişiden birisi (%16,5) toplu ulaşımda,on kişiden birisi de (%11,3) kamu binaları ve devlet dairelerinde sigara dumanından pasif olarak etkilenmektedir. Çalışmaya katılanların %6’sı sağlık kuruluşlarında sigara dumanından etkilendiğini belirtmiştir.