BİRLEŞMİŞ MİLLETLER TEŞKİLATI

“Birleşmiş Milletler” ifadesi ilk kez Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Franklin D. Roosevelt tarafından ortaya atıldı ve ilk olarak İkinci Dünya Savaşı sırasında 26 ülkenin, Mihver Güçlerine karşı birlikte mücadeleye devam etmek için taahhütte bulundukları 1 Ocak 1942 tarihli Bildirge'de kullanıldı.

Yüzyıllar içerisinde çeşitli konularda işbirliğinin sağlanması amacıyla uluslararası örgütler kuruldu. Örneğin, şu anda her ikisi de BM özel teşkilatı olan Uluslararası Telekomünikasyon Birliği 1865 yılında ve Uluslararası Telgraf Birliği ise 1874 yılında oluşturuldu.

İlk Uluslararası Barış Konferansı ise 1899 yılında, krizlerin barışçıl yollardan çözümü,  muhtemel savaşların önlenmesi ve savaş nedenlerini belirlemek üzere Lahey’de düzenlendi.  Bu konferansta Uluslararası Pasifik Ülkeleri Anlaşmazlıklarını Çözme Sözleşmesi kabul edildi ve 1902 yılında göreve başlayan Daimi Hakem Heyeti kuruldu.

Birleşmiş Milletlerin öncüsü olan Milletler Cemiyeti, Birinci Dünya Savaşı sırasında benzer şartlar altında tasarlanmış bir örgüttü ve 1919 yılında Versay Antlaşması ile uluslararası işbirliğini güçlendirmek ve “barış ve güvenliği” sağlamak amacıyla kurulmuştu.

Uluslararası Çalışma Örgütü de Versay Antlaşmasıyla Milletler Cemiyeti’ne bağlı bir örgüt olarak kuruldu. Milletler Cemiyeti’nin varlığı, İkinci Dünya Savaşı’nın çıkmasını engelleyemediği için son buldu. 

Birleşmiş Milletler Antlaşmasını hazırlamak üzere 1945 yılında, 51 ülke temsilcisi San Francisco’da düzenlenen Birleşmiş Milletler Uluslararası Örgüt Konferansı'nda bir araya geldi. Söz konusu görüşmeler Çin, Sovyetler Birliği, İngiltere ve Amerika Birleşik Devletleri temsilcilerinin Amerika’nın Dumbarton Oaks şehrinde 1944 yılı Ağustos-Ekim ayları  arasında yaptıkları çalışmalar sonucu hazırlanan taslak metin çerçevesinde gerçekleştirildi. Konferansta temsil edilmemekle birlikte Polonya, Antlaşmayı daha sonra imzaladı ve kurucu 51 üye devletten biri oldu.

Birleşmiş Milletler, Çin, Fransa, Sovyetler Birliği, İngiltere, Amerika Birleşik Devletleri ve  (Türkiye dahil) diğer kurucu üyelerin Antlaşmayı onaylamasıyla 24 Ekim 1945 yılında resmen kuruldu. Her yıl 24 Ekim Birleşmiş Milletler günü olarak kutlanmaktadır.

Birleşmiş Milletler Antlaşması
(www.un.org/aboutun/charter)

San Francisco’da 26 Haziran 1945 tarihinde imzalanmış ve 110. maddeye uygun olarak 24 Ekim 1945’de yürürlüğe girmiştir. Türkiye Antlaşmayı Milletlerarası Adalet Divanı Statüsü’yle birlikte 15 Ağustos 1945’te onaylamıştır. 4801 Sayılı Onay Kanunu 24 Ağustos 1945 gün ve 6902 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

Birleşmiş Milletler Antlaşması, Birleşmiş Milletler Konferansı’nın hitamında 26 Haziran 1945’de imzalanmıştır. Uluslararası Adalet Divanı Statüsü, Antlaşmanın ayrılmaz bir parçasıdır. Antlaşmanın 23., 27. ve 61. maddelerinde yapılan değişiklikler 17 Aralık 1963 tarihinde Genel Kurulca kabul edilmiş ve 31 Ağustos 1965’de yürürlüğe girmiştir. 61. maddede yapılan yeni bir değişiklik 20 Aralık 1971 tarihinde Genel Kurul’ca kabul edilmiş ve 24 Aralık 1973’de yürürlüğe girmiştir. 109. maddede yapılan bir değişiklik de 20 Aralık 1965 tarihinde Genel Kurul’ca kabul edilerek 12 Haziran 1968’de yürürlüğe girmiştir.

23. maddede yapılan değişiklik Güvenlik Konseyi’nin üye sayısını onbirden onbeşe çıkarmıştır. 27. maddede, yapılan değişiklikle Güvenlik Konseyi’nin idare ile ilgili kararlarının dokuz üyenin olumlu oyu ile alınacağı (daha önce yedi idi); diğer konulardaki kararlarda ise, Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesinin oyları dahil toplam dokuz üyenin olumlu oyu ile alınacağı (daha önce yedi idi) hükme bağlanmıştır. 61. maddede yapılan ve 31 Aralık 1965 tarihinde yürürlüğe giren değişiklik, Ekonomik ve Sosyal Konsey’in üye sayısını onsekizden yirmiyediye çıkarmıştır.  Aynı maddede daha sonra yapılan ve 24 Aralık 1973’de yürürlüğe giren değişiklik, Konsey’in üye sayısını bir kez daha artırarak 27’den 54’e çıkarmıştır. 109. maddede yapılan ve bu maddenin birinci fıkrasını ilgilendiren değişiklikle, Genel Kurul üyelerinin üçte ikisinin, Güvenlik Konseyinin ise en az 9 üyesinin kararı ile Antlaşma’da değişiklik yapılması amacıyla Genel Kurul toplantısı düzenlenebileceği hükme bağlanmıştır.

Antlaşmanın Önsözü

Birleşmiş Milletleri kurmak için bir araya gelen hükümetlerin temsil ettikleri halkların idealleri ve ortak amaçları Antlaşmanın önsözünü teşkil eder.

Biz Birleşmiş Milletler halkları:

Bir insan yaşamı içinde iki kez insanlığa tarif olunmaz acılar yaşatan savaş felaketinden gelecek kuşakları korumaya, temel insan haklarına, insanların onur ve haysiyetine, erkeklerle kadınların ve büyük uluslarla küçük ulusların hak eşitliğine olan inancımızı yeniden ilan etmeye, adaletin korunması ve Antlaşmadan doğan yükümlülüklere saygı gösterilmesi için gerekli koşulları yaratmaya ve daha geniş bir özgürlük içinde daha iyi yaşama koşulları sağlamaya, sosyal bakımdan ilerlemeyi kolaylaştırmaya,

ve bu ereklere ulaşmak için:

Hoşgörüyle davranmaya ve iyi komşuluk anlayışı içinde birbirimizle barışık yaşamaya, uluslararası barış ve güvenliği korumak için güçlerimizi birleştirmeye, ortak yarar dışında silahlı kuvvet kullanılmamasını sağlayacak ilkeleri kabul etmeye ve yöntemleri benimsemeye, tüm halkların ekonomik ve sosyal bakımdan ilerlemesini kolaylaştırmak için uluslararası kurumlardan yararlanmaya istekli olarak bu amaçları gerçekleştirmek için çaba harcamaya karar verdik.

Buna uygun olarak hükümetlerimiz, San Francisco kentinde toplanan ve yetki belgeleri usulüne uygun görülen temsilcileri aracılığıyla işbu Birleşmiş Milletler Antlaşması’nı kabul etmişler ve Birleşmiş Milletler adıyla anılacak bir uluslararası örgütü kurmuşlardır.

Amaçlar  ve İlkeler
Birleşmiş Milletler’in Antlaşmada beyan edilen amaçları şunlardır:

  • uluslararası barış ve güvenliği korumak;
  • hak eşitliği ve halkların kendi geleceğini belirleme ilkelerine saygı göstererek milletlerarasında dostça ilişkiler geliştirmek;
  • uluslararası ekonomik, sosyal, kültürel, insani sorunların çözümünde işbirliği yapmak ve temel insan hak ve özgürlüklerine karşı saygıyı teşvik etmek;
  • bu ortak çıkarların elde edilmesi hususunda milletlerarasında uyum sağlayıcı bir merkez olmak.

Birleşmiş Milletler aşağıda belirtilen ilkeler doğrultusunda hareket eder:

  • Tüm üyelerinin eşit egemenliğine dayanır;
  • Tüm üyeler iyi niyet çerçevesinde Antlaşmada belirtilen yükümlülüklerin gereklerini yerine getirmelidir;
  • Tüm üyeler uluslararası anlaşmazlıkları, uluslararası barış, güvenlik ve adaleti tehlikeye sokmadan barışçıl yollarla çözümlemelidir;
  • Tüm üyeler başka bir devlete tehdit oluşturmaktan ya da başka bir devlete karşı güç kullanmaktan kaçınmalıdır;
  • Tüm üye devletler, Birleşmiş Milletler Antlaşmasına göre vukuu bulan her faaliyetin uygulamasına tam destek vermelidir;
  • Antlaşmada geçen hiçbir madde Birleşmiş Milletler’e hiçbir devletin iç işlerine karışma yetkisi vermez.

Üyelik

Birleşmiş Milletler Üyeliği,  BM Antlaşmasının getirdiği tüm yükümlülükleri kabul eden ve bu yükümlülükleri uygulamaya muktedir ve istekli tüm barışsever milletlere açıktır.

Genel Kurul, Güvenlik Konseyi’nin önerisi üzerine yeni üyeleri kabul eder.  Antlaşma, ilke ihlali durumunda bir devletin üyeliğinin askıya alınması ya da devletin teşkilattan ihraç edilmesi hakkını saklı tutar. Fakat şimdiye kadar böyle bir gereklilik doğmamıştır.

Resmi Diller

Birleşmiş Milletler’in Antlaşmada belirtilen resmi dilleri Çince, İngilizce, Fransızca, Rusça ve İspanyolca’ dır. Arapça daha sonra Genel Kurul, Güvenlik Konseyi ve Ekonomik ve Sosyal Konsey’in resmi dili olarak eklenmiştir. BM’nin çalışma dilleri ise İngilizce ve Fransızcadır.

Teşkilat Yapısı

Antlaşma ile Birleşmiş Milletlerin 6 temel organı kurulmuştur; Genel Kurul, Güvenlik Konseyi, Ekonomik ve Sosyal Konsey, Vesayet Konseyi, Uluslararası Adalet Divanı ve Genel Sekreterlik. Ancak, Birleşmiş Milletler ailesi içine aldığı 15 ihtisas kuruluşu, çok sayıda program ve birimi bünyesinde bulundurmaktadır.  

Genel Kurul
(www.un.org/ga)

Genel Kurul ana istişare organıdır. Tüm üye ülkelerin birer oy hakkı bulunan temsilcilerinden oluşur. Barış ve güvenlik, yeni üyelerin katılımı, bütçe gibi önemli konuları ilgilendiren kararlarda üçte iki çoğunluk gereklidir. Diğer konuları ilgilendiren kararlar salt çoğunlukla alınır.

Görev ve Yetkileri

Genel Kurul’un Antlaşma’da belirtilen görev ve yetkileri şunlardır:

  • Silahsızlanma ve silahların kontrolünü öngören düzenlemeler dahil olmak üzere uluslararası barış ve güvenliğin korunmasına yönelik konuları ele almak ve tavsiye kararları vermek;
  • Güvenlik Konseyi’nde ele alınan ihtilaflar ve konuları kapsamamak üzere Dünya barışı ile ilgili konularda oturumlar düzenlemek ve tavsiye kararları almak;
  • Güvenlik Konseyi’inde ele alınan ihtilaflar ve konular hariç olmak üzere Antlaşma kapsamına giren konularda ve Birleşmiş Milletler organlarının görev ve yetkilerini kapsayan başlıklarda oturumlar düzenlemek ve tavsiye kararları almak;
  • Uluslararası siyasi işbirliğini, uluslararası hukukun geliştirilmesi ve tedvini, herkesi kapsayan temel insan hak ve özgürlüklerinin hayata geçirilmesi ve ekonomik, toplumsal, kültürel, eğitim, sağlık alanlarında uluslararası işbirliği sağlanması için çalışmalara başlamak ve tavsiyede bulunmak;
  • Kökeni her ne olursa olsun milletlerarasındaki dostça ilişkileri bozacak herhangi bir sorunun barışçıl yolla çözülmesi konusunda tavsiyede bulunmak;
  • Güvenlik Konseyi ve diğer Birleşmiş Milletler organlarının vereceği raporları değerlendirmek;
  • Güvenlik Konseyi’nin daimi olmayan üyelerini, Ekonomik ve Sosyal Konsey üyelerini ve Vesayet Konseyi’nin ek üyelerini (gerekli olması durumunda) seçmek; Güvenlik Konseyi ile birlikte Uluslararası Adalet Divanı Yargıçlarını seçmek; ve Güvenlik Konseyi’nin tavsiyesi doğrultusunda Genel Sekreteri atamak.

Oturumlar
Genel Kurul oturumları geleneksel olarak her yıl Eylül ayının en az bir iş günü bulunan ilk haftasından sonraki üçüncü Salı günü açılır. 21 as başkan ve 6 ana komitenin oturum başkanları ile Genel Kurul Başkanının seçimi normal oturumların başlamasından en az 3 ay önce yapılır. Eşit coğrafi temsili temin etmek için, Kurul Başkanı her yıl sırayla 5 bölgeden (Afrika, Asya, Doğu Avrupa, Latin Amerika ve Karayipler, Batı Avrupa ve diğer devletler) seçilir.

Ayrıca, Güvenlik Konseyi’nin ya da Birleşmiş Milletler üyelerinin çoğunluğunun talebi üzerine Genel Sekreterin çağrısı aracılığıyla özel oturumla toplanabilir.

Her olağan oturumun başında Genel Kurul, devlet ya da hükümet başkanları en acil sorunlar hakkındaki görüşlerini dile getirirler. Daha sonra bu sorunlar 6 ana komitede ele alınır:

  • Birinci Komite (Silahsızlanma ve Uluslararası Güvenlik konuları);
  • İkinci Komite (Ekonomik ve Mali İşler);
  • Üçüncü Komite (Sosyal, İnsani ve Kültürel konular);
  • Dördüncü Komite (Özel Politika ve Sömürgeciliğin Sonlandırılması);
  • Beşinci Komite (Yönetim ve Bütçe konuları);
  • Altıncı Komite (Hukuki konular).

Bazı konular Genel Kurul’da ele alınırken bazıları bu 6 ana komiteye gönderilir.  Komitelerin tavsiyelerini de içeren kararlar ve hükümler genelde Aralık ayındaki olağan oturumdan önceki genel kurulda ele alınır. Oylama ile ya da oylama yapılmaksızın kabul edilebilir.
 
Genel Kurul’da kararlar genellikle üyelerin çoğunluğunun katıldığı ve oy kullandığı oturumlarda alınır. Uluslararası barış ve güvenliği, bazı ana organların üye seçimi ve bütçe konuları gibi önemli konularda üçte iki çoğunluk gereklidir. Oylama imzalı, el kaldırarak ya da ad okuyarak yapılabilir.

Genel Kurul’da alınan kararların hükümetler için hiçbir bağlayıcı niteliği bulunmaz; fakat dünya kamuoyunun ahlaki otoritesini ve  ağırlığını taşırlar.

Birleşmiş Milletler’in bir yıl süreli öncelikli çalışma konuları Genel Kurul tarafından yani üye ülkelerin çoğunluğunun aldığı kararlar sonucu belirlenir. Çalışmalar;

  • silahsızlanma, barışın korunması, insan haklarının geliştirilmesi gibi belli başlı konularda çalışmak üzere Genel Kurul tarafından oluşturulan organlar ve komiteler;
  • Kurul’ un talep ettiği uluslararası konferanslar;
  • Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği - Genel Sekreter ve uluslararası memurlar tarafından yürütülür.

Güvenlik Konseyi
(www.un.org/Docs/sc)

Güvenlik Konseyi, Anlaşma kapsamında uluslararası barış ve güvenliğin korunması konusunda birincil sorumluluğa sahiptir.

Konseyin beşi daimi - Amerika Birleşik Devletleri Çin, Fransa, İngiltere ve Rusya Federasyonu - 10’u Genel Kurul tarafından iki yıllık süre için seçilen 15 üyesi vardır.

Her üyenin bir oyu vardır. İdari konulardaki kararlar 15 üyenin 9’unun evet oyuyla alınır. Diğer konularda karar alınabilmesi için 5 daimi üyenin tamamının evet oyu dahil olmak üzere toplam 9 evet oyu gerekir.

5 daimi üyenin her biri zaman içinde  bir şekilde veto hakkını kullanmıştır. Daimi üye söz konusu karara tam olarak katılmadığı ama bu kararı veto etmek istemediği durumlarda çekimser kalabilir. Böylelikle gerekli 9 olumlu oyun bulunması durumunda karar alınmasına olanak sağlar.

Antlaşma’nın 25’inci Maddesi gereğince, Birleşmiş Milletler’in tüm üyeleri Güvenlik Konseyi’nin aldığı kararları kabul edip uygulamak zorundadır. Birleşmiş Milletler’in diğer organları üye ülkelere ancak tavsiyede bulunurken, Konsey’in tek başına Antlaşma’da belirtildiği üzere üye devletlerin uyması gereken kararları alma yetkisi vardır.

Görev ve Yetkileri

Güvenlik Konseyi’nin Antlaşma’da belirlenen görev ve yetkileri aşağıdaki maddeleri içerir:

  • Birleşmiş Milletler ilke ve amaçları çerçevesinde uluslararası barış ve güvenliği korumak;
  • Silah üretimini düzenlenleyici önlemler almak;
  • Tarafların sorunlarını barışçıl yollardan çözmeleri için görüşmeye davet etmek;
  • Uluslararası uyuşmazlıklara yol açabilecek anlaşmazlıkları ve sorunları araştırmak ve bu sorunların ya da maddelerin çözümü için tavsiyede bulunmak;
  • Durumun ağırlaşmasını önlemek için ilgili tarafları söz konusu önlemlere uymaya çağırmak;
  • Konsey kararlarının etkinliğini arttırmak amacıyla Birleşmiş Milletler üyelerini yaptırım gibi doğrudan şiddet içermeyen Güvenlik Konseyi kararlarına uymaya çağırmak;
  • Uluslararası barış ve güvenliği sağlamak ve korumak için güç kullanımına başvurmak ya da onay vermek;
  • Yerel anlaşmazlıkların bölgesel düzenlemeler aracılığıyla barışçıl yollarla çözülmesini teşvik etmek ve bu bölgesel düzenlemelerin BM yetkisi dahilinde kullanılmasını sağlamak;
  • Genel Kurul’a Genel Sekreter ataması konusunda tavsiyede bulunmak ve Kurul’la birlikte Uluslararası Adalet Divanı yargıçlarını seçmek;
  • Uluslararası Adalet Divanından yasal konularda hukuki rapor talep etmek; Birleşmiş Milletler’e yeni üye kabulü konusunda Genel Kurul’a tavsiyede bulunmak.

Güvenlik Konseyi görevini kesintisiz yerine getirecek şekilde yapılanmıştır ve bu bağlamda üye devletlerin temsilcilerinin her zaman Birleşmiş Milletler Merkezi’nde bulunmaları gerekir.  Konsey genel merkez haricinde bir yerde de toplanabilir: 1972 yılında Etopya’nın Addis Ababa şehrinde; 1973 yılında Panama Şehrinde; ve 1990 yılında Cenevre-İsviçre’de toplanmıştır.

Barışı tehdit eden bir konunun ortaya çıkması halinde Konsey öncelikli olarak tarafların barışçıl yollarla anlaşmaya varmasını tavsiye eder. Konsey, barışçıl çözüm için ilkeler belirleyebilir. Bazı durumlarda, Konsey’in kendisi araştırma ve arabuluculuk görevini üstlenir. Görev dağılımı yapabilir, özel temsilciler atayabilir ya da Genel Sekreter’e iyi niyet görevini üstlenmesi çağrısında bulunabilir.

Anlaşmazlıkların çatışmaya dönüşmesi halinde, Konsey önceliği çatışmaların en kısa sürede durdurulmasına verir. Bu amaçla ateşkes talebinde bulunabilir.

Konsey ayrıca, gerginliği azaltmak, tarafları birbirinden uzak tutmak ve barışçıl çözümlerin aranabileceği huzur ortamını yaratmak için askeri gözlemcileri ve barış güçlerini görevlendirebilir. Antlaşma’nın 7. Maddesi uyarınca, Konsey ekonomik yaptırımlar, askeri ambargo, mali yaptırımlar, seyahat yasağı veya ortak askeri harekat dahil olmak üzere çeşitli tedbirler alabilir.

Yaptırım seçeneği, Güvenlik Konseyi’nin  uluslararası barış ve güvenliği sağlamada sahip olduğu en önemli araçtır. Şu anda Yaptırım Sistemi “akıllı” ya da “hedef odaklı” niteliğiyle toplumu değil, kamuoyunun kınadığı politikalardan sorumlu tarafları cezalandırmaya  yöneliktir. (Bakınız Bölüm 2).

Konsey, 1991 Körfez Savaşı’ndan sonra, Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu’yla birlikte Irak’taki kitle imha silahlarının yok edildiğinin kanıtlanması için Birleşmiş Milletler Özel Komisyonu’nu (UNOSCOM) kurdu. 1999 yılında UNOSCOM’un yetkileri Birleşmiş Milletler Gözlem, Doğrulama ve Teftiş Komisyonu’na (UNMOVIC) devredildi.

Konsey, Yugoslavya ve Ruanda’da insanlığa karşı işlenen suçları yargılamak için iki uluslararası ceza mahkemesi kurdu. Mahkemeler, Konsey’in yardımcı organlarıdır. 11 Eylül 2001 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri’ne yapılan terörist saldırıları takiben Konsey ayrıca, yardımcı organ olarak Anti-Terörizm Komiteleri’ni kurdu.

Bir çalışma grubu ise 1993 yılından bu yana Güvenlik Konseyi reformu üzerinde hazırlık çalışmaları yapıyor.


Genel Kurul’un 1950 yılı Kasım ayında aldığı ”Barış için Birleşmek” kararı uyarınca Genel Kurul; Güvenlik Konseyi’nin uluslararası barışı tehdit eden, barışı ihlal eden ya da saldırı durumlarında üyeleri arasında oybirliği sağlayamadığı için görevini yerine getirememesi halinde harekete geçebilir.  Kurul; barış ihlali ve saldırı gibi durumları da içeren gelişmelerde üye devletlere ortak önlem alma konusunda tavsiyede bulunmak ve uluslararası barış ve güvenliğini korumak ve yeniden inşa etmek için gereken durumlarda silahlı kuvvet kullanma konularını derhal masaya yatırmakla yetkilidir.

Ekonomik ve Sosyal Konsey
(www.un.org/esa/coordination/ecosoc)

Ekonomik ve Sosyal Konsey, Birleşmiş Milletler ve Birleşmiş Milletler ailesi içinde yer alan kuruluşların eş güdüm içerisinde çalışmalarını sağlamak amacıyla  oluşturulmuştur. Konsey’in 3 yıllık süreyle hizmet eden 54 üyesi vardır. Konsey’de oylama salt çoğunluk ilkesine dayanır; her üyenin bir oyu vardır.

 

Görev ve Yetkileri

Ekonomik ve Sosyal Konsey'in görev ve yetkileri şunlardır:

  • Uluslararası ekonomik ve sosyal konuları ele almak ve Birleşmiş Milletler’e üye devletlere siyasi tavsiyelerde bulunacak ana forum niteliğini taşımak;
  • Uluslararası ekonomik, sosyal, kültürel, eğitim, sağlık ve ilgili konularda çalışmalar yapmak, rapor hazırlamak ve tavsiyede bulunmak;
  • İnsan haklarına ve temel özgürlüklere saygı gösterilmesini sağlamak ve uygulamak;
  • Ekonomik, sosyal ve ilgili alanlarda büyük uluslararası konferanslar hazırlamaya ve organize etmeye yardımcı olmak ve bu konferansların koordineli olarak takibini yapmak;
  • Birleşmiş Milletler’e bağlı özel teşkilatların çalışmalarını yine onlara danışarak ve tavsiyede bulunarak ve Genel Kurul’a tavsiyelerde bulunarak koordine etmek.

 

Uluslararası ekonomik ve sosyal konuların ve siyasi tavsiyelerin tartışılması sırasında ECOSOC, uluslararası işbirliğini teşvik etme, geliştirme ve öncelikli çalışmaları belirlemede kilit rol oynar.

Oturumlar

Konsey yıl boyunca genelde kısa oturumlar ve çok sayıda hazırlık toplantıları, yuvarlak masa toplantıları ve sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerinin katılımıyla paneller düzenler. Konsey ayrıca, Temmuz ayında New York ve Cenevre’de dört hafta süreyle oturumlar düzenler. Ekonomik, sosyal ve insani konuların tartışıldığı söz konusu oturumlar bakan ve diğer yüksek rütbeli kıdemli memurların katılımıyla gerçekleştirilir.  Konseyin çalışmalarının idari yönü yardımcı ve ilgili organlarca yürütülür.

Yardımcı ve İlgili Organları

Konsey’in yardımcı organları şu birimleri içerir:

  • Konseyin danışma kurulları olan ve görevleri uzmanlık ve sorumluluk gerektiren alanlarda çalışmalar yapmak ve tavsiyelerde bulunmak olan dokuz çalışma komisyonu: İstatistik Komisyonu, Nüfus ve Kalkınma Komisyonu, Sosyal Kalkınma Komisyonu, İnsan Hakları Komisyonu, Kadının Statüsü Komisyonu, Narkotik Komisyonu, Suçu Önleme ve Ceza Hukuku Komisyonu, Kalkınma için Bilim ve Teknoloji Komisyonu, Sürdürülebilir Kalkınma Komisyonu.
  • 5 Bölgesel Komisyon: Afrika Ekonomik Komisyonu (merkezi Addis Ababa, Etiyopya’dadır), Asya ve Pasifikler Ekonomik ve Sosyal Komisyonu (merkezi Bankok, Tayland’dadır),  Avrupa Ekonomik Komisyonu (merkezi Cenevre, İsviçre’dedir), Latin Amerika ve Karayipler Ekonomik ve Sosyal Komisyonu (merkezi Santiago, Şili’dedir) ve Batı Asya Ekonomik ve Sosyal Komisyonu (merkezi Beyrut, Lübnan’dadır).
  • Altı daimi komisyon ve uzman birim: Program ve Koordinasyon Komitesi, Beşeri Yerleşim Komitesi, Sivil Toplum Kuruluşu Komitesi, Uluslararası Kuruluşlarla Müzakere Komitesi, Enerji ve Doğal Kaynaklar Komitesi ve Kamu Yönetimi Komitesi.
  • Kalkınma planlaması, doğal kaynaklar, ekonomik, sosyal ve kültürel haklar ve Yerli Halklar Daimi Forumu gibi konularda çok sayıda uzman birim.
  • Konsey ayrıca, tamamı kendisine rapor sunan ve bağımsız oturumlarında tavsiyelerde bulunan, Birleşmiş Milletler programları (UNDP, UNEP ,UNICEF, UN-HABITAT ve UNFPA gibi)  ve özel teşkilatların (FAO, WHO, ILO ve UNESCO gibi) çalışmalarını belli bir dereceye kadar koordine eder ve bunlarla işbirliği yapar.

 

Sivil Toplum Kuruluşlarıyla İlişkiler

Anlaşma uyarınca, Ekonomik ve Sosyal Konsey yetkisi dahilindeki konularla ilgili Sivil Toplum Kuruluşlarına (STK) danışarak faaliyetlerini yürütür. 2,100’den fazla STK’nın Konsey’de danışman statüsü vardır. Konsey, bu kuruluşların görüşlerini ifade etme fırsatlarının olduğunu ve kendi alanlarında özel bir deneyim ve teknolojik bilgiye sahip olduklarını kabul eder.

Konsey, STK’ları üç sınıfa ayırmıştır: Birinci kategorideki kuruluşlar Konsey’in faaliyetleri ile en çok ilgili olan kuruluşlardır; 2. kategorideki kuruluşların belli alanlarda özel yetkileri vardır ve Konseye ara sıra katkıda bulunan kuruluşlar geçici danışmanlık listesinde yer almaktadır.

Danışman Statüsündeki STK’lar, Konsey toplantılarına ve onun yardımcı organlarına gözlemci gönderebilir ve alanıyla ilgili konularda yazılı beyanlarda bulunabilir. Ayrıca,  her iki tarafı da ilgilendiren konularda Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği ile istişarede bulunabilirler.

Yıllar içinde, Birleşmiş Milletler ve ilgili STK’lar arasındaki ilişki önemli ölçüde gelişmiştir. STK’lar gitgide siyasi konular ve programlar hakkında danışılabilecek ortaklar ve sivil toplumla aradaki bağlantıyı sağlayan mekanizmalar olarak görülmeye başlanmıştır. Tüm dünyada sayıları giderek artan STK’lar, Birleşmiş Milletler ile, Birleşmiş Milletler Anlaşmasında belirtilen hedeflere ulaşmak için günlük çalışmalar yürütmektedir.

Vesayet Konseyi
(www.un.org/documents/tc)

Vesayet Konseyi, 7 üye devletin yönetimi altına verilen 11 bölgesel yönetimin denetimini sağlamak ve bu bölgelerin kendi özerk yönetimlerini kurmaları ya da bağımsız olmaları için yeterli adımların atılmasını garanti etmek üzere 1945 yılında Birleşmiş Milletler Antlaşmasının ilgili maddesi gereğince kuruldu. Anlaşma, başka bir ülke yönetimi altında bulunan topraklarda yaşayan halkların siyasi, ekonomik, sosyal ve eğitim alanlarındaki ilerlemeleri ile ilgili olarak Yönetim Birimi tarafından hazırlanan raporları inceleme ve görüşme; bölgelerden dilekçe kabul etme ve bölgelerde özel görevleri üstlenme yetkisini Vesayet Konseyine vermiştir.

Söz konusu bölgeler, 1994 yılına kadar, gerek ayrı devletler olarak gerekse de bağımsız komşu devletlere katılarak özerk yönetimlerini kurmuş ya da bağımsızlıklarına kavuşmuştur. Vesayet Konseyi’nin çalışmaları sonucu en son olarak Pasifik Adası Palu bağımsızlığına kavuşmuş ve BM’nin 185. üyesi olarak teşkilata katılmıştır.

Görevi biten Vesayet Konseyi’nin üye sayısı şu anda Güvenlik Konseyi’nin 5 daimi üyesine (Çin, Fransa, Rusya Federasyonu, İngiltere, Amerika Birleşik Devletleri) indirilmiş ve gerek görülmesi halinde danışılacak bir yapıya dönüştürülmüştür.

 

Uluslararası Adalet Divanı
(www.icj-cij.org)
Lahey’de olan Uluslararası Adalet Divanı, Birleşmiş Milletlerin başlıca adli organıdır. Devletler arasındaki yasal anlaşmazlıkları çözüme kavuşturur ve Birleşmiş Milletler ve onun özel teşkilatlarına hukuk müşavirliği hizmeti verir. Tüzüğü, Birleşmiş Milletler  Anlaşması’nın ayrılmaz bir parçasıdır.

Divan, Tüzüğüne taraf olan tüm devletlere - ki Birleşmiş Milletler üyelerinin tamamını kapsar - açıktır.  Yalnızca devletler ihtilaflı konularda Divan önünde taraf olabilir ve ihtilaflarını sunabilir. Divan, özel şahıs ve kişiler ile uluslararası örgütlere açık değildir.

Genel Kurul ve Güvenlik Konseyi herhangi yasal bir konu hakkında Divan’ın hukuki görüşünü alabilir. Birleşmiş Milletler’in diğer organları ve özel teşkilatları ancak Genel Kurul’un uygun görmesi durumunda faaliyetleri kapsamındaki yasal konularda Divan’ın hukuki görüşünü alabilir.

Yetkileri

Devletlerin Divan’a getirdiği tüm konuların yanı sıra Birleşmiş Milletler  Antlaşmasında ve diğer uluslararası anlaşma ve sözleşmelerde belirtilen konular Divan’ın yetki alanına girer. Devletler, Divan’ın vereceği kararın bağlayıcılığını, gerek Divan’a referans sağlayan anlaşmayı gerekse mukaveleyi imzalayarak ya da bu hususu deklare ederek kabul ederler. Devletler, Divan kararlarının bağlayıcılığını kabul ettiklerini açıklarken bazı çekincelerini de söz konusu deklarasyona ekleyebilirler.

Divan, tüzüğü gereğince anlaşmazlıkları şu yollara başvurarak karara bağlar:

  • Aralarında ihtilaf bulunan devletler tarafından kabul edilen uluslararası anlaşmalar;
  • Genel kabul görmüş uluslararası uygulamalar;
  • Ülkeler tarafından kabul gören genel kanun hükümleri; ve
  • Çeşitli milletlerin en önde gelen bilim adamlarının öğretileri.

 

Üyelik

Divan, Genel Kurul ve Güvenlik Konseyi tarafından bağımsız oylamayla seçilen 15 yargıçtan oluşur. Yargıçlar vasıflarına dayanılarak seçilir ve dünyadaki başlıca hukuki sistemlerin Divan’da temsilinin sağlanmasına önem verilir. Aynı ülkeden 2 yargıç Divanda yer alamaz. Yargıçlar 9 yıllık sürelerde görev yaparlar ve ikinci defa seçilebilirler. Görevleri sırasında başka bir işle meşgul olamazlar.

Genel Sekreterlik
(www.un.org/documents/st)

Genel Sekreterlik, çeşitli görevlerde çalışan ve Teşkilatın günlük işlerini yürüten uluslararası memurlardan oluşur. Birleşmiş Milletler’in diğer ana organlarına hizmet eder ve bu organların açıkladığı program ve politikaları uygular.  Birimin başı olan Genel Sekreter, Güvenlik Konseyi’nin tavsiyesi üzerine Genel Kurul tarafından 5 yıllık bir süre için atanır. Genel Sekreter seçilen kişi en fazla iki dönem bu görevde bulunabilir.

Genel Sekreterliğin görevi Birleşmiş Milletler’in ele aldığı çeşitli sorunları kapsar. Bu, barış gücü operasyonlarının idaresinden uluslararası anlaşmazlıklarda arabuluculuk yapmaya, ekonomik ve sosyal eğilimleri teftişten insan hakları ve sürdürülebilir kalkınma üzerine çalışmalar hazırlamaya kadar çeşitli görevleri içerir.

Genel Sekreterlik personeli ayrıca dünya medyasını Birleşmiş Milletler çalışmaları hakkında bilgilendirir; tüm dünyayı ilgilendiren meseleler hakkında uluslararası konferanslar düzenler; konuşmaları yorumlar ve belgeleri örgütün resmi dillerine çevirir.

Sekreterliğin normal bütçeye bağlı olarak çalışan yaklaşık 170 ülkeden 7.500 civarında personeli bulunmaktadır. Uluslararası memurlar, üst düzey personel ve Genel Sekreter yürüttükleri çalışmalar için yalnızca Birleşmiş Milletler’e karşı sorumludur ve herhangi bir hükümet ya da merciiden talimat almayacaklarına dair ant içerler. Antlaşma uyarınca, her devlet Genel Sekreter ve personelinin uluslararası Antlaşmada belirtilen sorumluluklarına saygı göstermekle ve onlara tesir edecek tutumlardan kaçınmakla yükümlüdür.

Birleşmiş Milletler’in, merkezi New York’ta bulunmasına rağmen, Addis Ababa, Bankok, Beyrut, Cenevre, Nairobi, Santiago ve Viyana’ da önemli bir varlığı ve tüm dünyada büroları vardır.

 

Genel Sekreter
(www.un.org/News/ossg/sg)

Aynı zamanda diplomat ve avukat, idari personel ve CEO olan Genel Sekreter, Birleşmiş Milletler ülkülerinin bir sembolü ve özellikle fakir ve savunmasız halkların sözcüsüdür. Genel Sekreter Portekizli Antonio Guterres görevine 1 Ocak 2017 ‘de başlamıştır.

Ekonomik ve Sosyal Konsey ve diğer Birleşmiş Milletler organlarının  kendisine verdikleri  görevleri yerine getirmesi  ve sahip olduğu mevkiye uygun olarak hareket etmesi beklenen  Genel Sekreter, Anlaşma’da Teşkilatın ‘baş yöneticisi’ olarak tanımlanır. Antlaşma, Genel Sekreter’e, uluslararası barış ve güvenliğe tehdit oluşturduğuna inandığı konuları Güvenlik Konseyi’nin dikkatine sunma yetkisini verir. BM Antlaşmasının verdiği söz konusu yetkiler  Genel Sekreter’e büyük ölçüde hareket serbestliği sağlamaktadır. Genel Sekreter, üye ülkelerin kaygılarını hesaba katmaması durumunda başarısızlığa uğrayabilir; ancak, Birleşmiş Milletler’in değerlerini ve ahlaki otoritesini en üst seviyede tutmalı ve üye ülkelerle ihtilafa düşme riskine rağmen barış adına konuşmalı ve hareket etmelidir.

Birleşmiş Milletler organlarının oturumlarına katılım, dünya liderleri, hükümet yetkilileri ve sivil toplum ve özel sektör temsilcileri  ile fikir alışverişinde bulunma; üye ülke halkları ile teması kaybetmemek ve örgütün gündeminde yer alan çok sayıdaki uluslararası mesele hakkında bilgi almak  amacıyla dünya turuna çıkma gibi günlük işlerinde Genel Sekreter’e yaratıcı gerginlik eşlik eder. Her yıl Genel Sekreter, örgütün çalışmalarını değerlendiren  ve gelecekteki önceliklerin taslağını çizen bir rapor yayınlar.

Genel Sekreter’in üstlendiği en önemli rollerden biri de, uluslararası anlaşmazlıkların çıkmasını, tırmanmasını da yayılmasını önlemek için bağımsız, tarafsız ve birleştirici konumunu kullanarak “iyi niyet” faaliyetlerinde bulunmaktır. Bu bağlamda, Genel Sekreter, Irak, Orta Doğu, Nijerya ve Batı Sahara gibi çok öncelik konuda iyi niyet girişimlerini hayata geçirmektir.

Ayrıca her Genel Sekreter görevini, görev yaptığı dönemin şartlarına uygun olarak  tanımlar.

Birleşmiş Milletler Bütçesi

Birleşmiş Milletlerin düzenli bütçesi iki yıllık dönemler halinde Genel Kurul tarafından onaylanır. İlk olarak Genel Sekreter tarafından sunulan bütçe, hükümetlerince aday gösterilmiş ve Genel Kurul tarafından seçilmiş; fakat kişisel yetkilerine dayanarak hizmet veren 16 üyeden oluşan İdari İşler ve Bütçe Danışma Komitesi tarafından incelenir. Bütçenin programlarla ilgili yönleri, Genel Kurulca seçilen ve hükümetlerinin görüşlerini temsil eden 34 uzmandan oluşan Program ve Koordinasyon Komitesince incelenir.

2002 - 2003 dönemine göre gerçek anlamıyla yüzde sıfır büyümeyi gösteren ve 2004 - 2005 dönemi için onaylanan bütçe 3,16 milyar dolar, 2006 – 2007 bütçesi ise 3,8 milyar ABD doları olmuştur. 2008/2009 bütçesi ise 4,17 milyar dolar olarak kabul edilmiştir.

Bütçe, siyasi işler, uluslararası adalet ve hukuk, kalkınma, kamunun bilgilendirilmesi, insan hakları ve insani işler gibi alanlarda yürüttüğü programların masraflarını karşılamaktadır.

Bütçenin ana fon kaynağı üye devletlerin ödedikleri aidatlardır. Üye devletlerin ödeyeceği aidatların tutarı İdari İşler ve Bütçe (Beşinci) Komitesinin tavsiyesiyle Genel Kurul tarafından seçilen ve 18 uzmandan oluşan Aidatlar Komitesi’nin tavsiyesi doğrultusunda belirlenir.

Değerlendirme cetvelinin dayandığı temel kriter; ülkelerin ödeme kapasiteleridir.  Kişi başına düşen geliri de kapsayan birçok faktörün hesaba katılmasıyla elde edilen toplam gayri safi milli hasılalarının göreceli payları göz önünde bulundurularak saptanır. Komite, her üç yılda bir adil ve doğru miktar belirleme amacıyla son milli gelir istatistiklerine dayanarak değerlendirme cetvelini günceller. Genel Kurul, 2000 yılında aldığı bir karar ile bir üye ülkenin BM bütçesine katkısının Teşkilatın toplam bütçenin yüzde 22’sini aşamayacağı kararına varmıştır.

Çok sayıda üye devletin katkı paylarını tam ve zamanında ödememesi nedeniyle Birleşmiş Milletler uzunca bir süredir mali açıdan istikrarsızlık yaşıyor. Birleşmiş Milletler, bazı ülkelerden ve İşletme Sermayesi Fonundan (üye ülkelerin hesaplanan katkı paylarının toplamını önceden yatırdıkları fon) gelen gönüllü katkılar ve barış harekatlarından ödünç aldıkları katkılar sayesinde faaliyetlerini yürütmeye devam ediyor.

Üye ülkelerin 2006 yılı sonunda Teşklata olan aidat borcu 362 milyon dolar kadardı. Aynı yıl itibarıyla, 191 üye ülkeden 57’si Teşkilata karşı hukuki mali yükümlülüklerini yerine getirmezken 137’si katkılarını tam olarak ödedi. 2005 yılında 47 üyeden alınan ülke başı yıllık aidat 14,360 ABD doları seviyesinde kalmıştır. En yüksek katkı payı ise 362,852,996 dolar olarak ABD için belirlenmiştir. Düzenli bütçeye ek olarak, üye ülkeler barış harekatlarını ve uluslararası mahkemelerin ihtiyaç duyduğu mali kaynaklar gibi diğer harcamalara da  katkı yapmaları beklenir.

Üye ülkelerin katkı payları, onların ödeme gücü ile orantılıdır. Ödeme gücünün belirlenmesi için üye ülkenin gayrı safi milli hasılası (GSMH) esas alınır ve katkı payı bütçenin yüzdesi olarak belirlenir. 2005 yılında 47 üyeden alınan paylar ülke başına en düşük olarak 14,360 ABD dolar tahakkuk etmiş, en yüksek katkı payı da ABD için 362,852,996 ABD doları olarak belirlenmiştir. 2005 yılı bütçesinde üye ülkeler arasında en yüksek 10 katkı payı şöyle olmuştur:
 

Ülke

 Yüzde

ABD Doları

ABD

22.00

362.7

Japonya

19.47

279.6

Almanya

8.66

124.4

İngiltere

6.13

88.0

Fransa

6.03

86.6

İtalya

4.89

70.02

Kanada

2.81

40.4

İspanya

2.52

36.2

Çin

2.05

29.5

Meksika

1.88

27.0


Zengin ülkelerin daha çok, yoksul ülkelerin daha az ödemesine olanak sağladığı için bu yöntem adildir. Ayrıca, katkı paylarının adil ve gerçekci olmasını sağlamak için katkı payları her üç yılda bir en yeni veriler ışığında gözden geçirilmektedir.

Öte yandan, BM'in yıllardır içinde bulunduğu mali bunalım, üye ülkelerin Genel Kurul'da kendi oylarıyla kabul edilen programların maliyetinde kendilerine düşen payı ödememelerinden kaynaklanmaktadır. Kimi ülkeler bütçe paylarını kendi ulusal bütçe teknikleri ya da yoksulluk nedeniyle zamanında ödeyememektedirler. Kimi başka ülkeler ise BM'e baskı yapmak amacıyla ya da siyasal nedenlerle ödeme yapmamaktadır.

1995 yılında 3 milyar ABD Dolarına ulaşan barış harekatları tutarları özellikle Somali ve eski Yugoslavya’daki harekatların harcamalarını yansıtır; fakat bu tutar 1999 yılında 88 milyon dolara düşmüştür. 2001 yılı sonunda Birleşmiş Milletlerin Kosova, Doğu Timor, Sierra Leone, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Eritre ve Etiyopya’daki yeni görevlerini yansıtan yıllık barış harekatı bütçesi yeniden yükselerek 3 milyar doların üstüne çıkmıştır. 1 Temmuz 2003 yılına gelindiğinde, bir sonraki 12 ay için onaylanan bütçe $2.2 milyar altında kalmıştır.

Barış harekatları için ödenmemiş katkılar 2003 yılı sonunda neredeyse 1.1 milyar doları buldu.  Tahakkuk eden katkıların yeteri oranda tahsil edilmemesi, ekipman ve lojistik destek sağlamış olan ülkelere yapılacak olan geri ödemelerin gecikmesine yol açarak söz konusu ülkelere adaletsiz bir külfet yüklenmesi sonucunu doğurmuştur.

Birleşmiş Milletler Çocuk Fonu (UNICEF), Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ve Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği gibi Birleşmiş Milletler fon ve programların bütçeleri ayrıdır. Kaynaklarının toplamı UNICEF örneğinde olduğu gibi hükümet ve ayrıca bireylerin gönüllü katkılarıyla sağlanmaktadır. Birleşmiş Milletler özel teşkilatlarının da devletlerin gönüllü katkılarından oluşan ayrı bir bütçeleri vardır.

 

Birleşmiş Milletler Ailesi
(www.unsystem.org)

Birleşmiş Milletler Sistemi Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği, Birleşmiş Milletler fon ve programları (UNICEF ve UNDP gibi), özel teşkilatlar (UNESCO ve WHO gibi) ve ilgili kuruluşlardan oluşmaktadır. Fonlar ve programlar Genel Kurul’un yardımcı organlarıdır. Özel teşkilatlar, Ekonomik ve Sosyal Konsey ve/veya Genel Kurul’a özel anlaşmalarla bağlanmıştır. İlgili örgütler - IAEA ve Dünya Ticaret Örgütü dahil olmak üzere - özel alanlarda faaliyet gösterir ve kendi yasama organları ve bütçeleri vardır. BM ailesi tüm ekonomik ve sosyal alanlardaki çalışmalara dikkat çeker.

Birleşmiş Milletler Sistemi Ana Koordinasyon İcra Kurulu (CEB). CEB -  eski adıyla Koordinasyon Yönetim Komitesi (ACC) tüm BM sistemini temsil etmektedir. Üyeleri, Birleşmiş Milletler fonları, programları, özel teşkilatları ve ilgili kuruluşlar dahil olmak üzere 27 kuruluşun başkanından  oluşmaktadır. Amacı geniş yelpazede yer alan sorunları, üye ülkelerin geniş yelpazedeki ortak çıkarlarını gerçekleştirmeleri için BM sistemi içinde yüksek koordinasyon sağlamaktır. CEB, Genel Sekreter’in başkanlığında BM sisteminin karşı karşıya kaldığı maddi ve idari konuları görüşmek için yılda iki kere toplanır. Çalışmaları, çoğunlukla, farklı alanlarda koordinasyonu sağlamak olan yardımcı organlarca yürütülür. (Bakınız http://ceb.unsystem.org)

Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği
(www.un.org)

Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği aşağıda belirtilen daire ve diğer birimlerden oluşmaktadır. Genel Sekreter ve onun üst düzey danışmanlarından oluşan Genel Sekreter İcra Kurulu, Teşkilatın genel politikalarını tespit eder ve faaliyetlerine yön verir. Merkezi New York’da bulunan Genel Sekreterliğin dünyanın dört bir yanında büroları vardır.

Bu BM bürolarının 3’ü Cenevre, Viyana ve Nairobi’dedir. Cenevre’deki Birleşmiş Milletler Cenevre Ofisi (UNOG) konferans diplomasisi, silahsızlandırma ve insan hakları konularında merkez konumundadır. Birleşmiş Milletler Viyana Ofisi (UNOV) uluslararası uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadele, suç önleme ve ceza hukuku, uzayın barışçıl amaçlarla kullanımı ve uluslararası ticaret gibi alanlarda yürütülen faaliyetlerin merkezidir. Birleşmiş Milletler Nairobi Ofisi (UNON) çevre ve beşeri yerleşim alanlarında yürütülen çalışmaların merkezidir.

 

İç Gözetim Dairesi (OIOS)
(www.un.org/Depts/oios)

İç Gözetim Dairesi, bağımsız ve profesyonel iç denetim sağlar. Gözlemleme, soruşturma ve değerlendirmenin yanı sıra yönetim kademesine danışmanlık hizmeti vermek ve yönetim adına soruşturma yürütmek de OIOS’in görevleri arasındadır. OIOS’nin amacı kaynakların dikkatli kullanımı, şeffaflık ve performasın artırılmasını destekleyerek kurumsal değişimi sağlamaktır. OIOS:

  • Uygulanan programların ve kurumlara verilen görevlerin verim ve etkinliğini izler ve değerlendirir;
  • Kapsamlı iç denetim işlemleri yürütür;
  • BM’ye bağlı kuruluşları denetler;
  • Yanlış yönetim ve uygulama iddialarını inceler;
  • Program yöneticilerine etkinliklerini arttırmaları için danışmalık hizmeti verir;
  • Denetim, değerlendirme, teftiş ve soruşturmalar sonucunda verilen tavsiyelerin uygulamasını izler.

Genel Sekreterlik, büyük barış harekatları ve insani yardım çalışmaları OIOS’in görev alanına girmektir. OIOS diğer BM kuruluşlarını da destek hizmeti verir.  Yaklaşık 172 personeli ve yıllık 20 milyon dolarlık bir bütçesi vardır. 1994 yılından bu yana OIOS, Teşkilat içinde yaşanan toplam 250 milyon dolarlık israf ve hileli işlemi açığa çıkarmıştır.

İç Gözetim’den sorumlu Genel Sekreter Yardımcısı, Genel Sekreter tarafından beş yıllık tek bir dönem için atanır ve bu atamanın Genel Kurul tarafından onaylanması gerekir.

 

Hukuk Müşavirliği (OLA)
(http://untreaty.un.org/ola/)

Hukuk Müşavirliği, Teşkilatın yasal konularda hizmet veren merkezidir. Genel Sekretere ve Genel Sekreterlik birimlerine, Birleşmiş Milletlerin ana ve yardımcı organlarına kamusal ve özel uluslararası hukuk alanında yasal tavsiye verir;  kamusal uluslararası hukuk, uluslararası deniz ve ticaret hukuku ile ilgili yasal organlar için sekreterya görevlerini yerine geirir. Ayrıca, Birleşmiş Milletler  Antlaşmasının 102. maddesi ve  Uluslararası Adalet Divanının Tüzüğünde Genel Sekretere tevcih edilen görevleri yerine getirir.

OLA, uluslararası barış ve güvenlikle; Birleşmiş Milletler’in sahip olduğu statü, ayrıcalıklar ve dokunulmazlıklar konularında çalışır. Bir diğer faaliyet alanı da  üye ülkelerin sundukları itimatnameler ve üye ülkelerin temsilcilikleri ile ilgili yasal konulardır.

Ek olarak Ofis, Genel Kurul’un 6. Komitesi, Uluslararası Hukuk Kurulu, Uluslararası Ticaret Hukuku Kurulu, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuk Konvansiyonu doğrultusunda  kurulan organlar, Birleşmiş Milletler İdari Mahkemesi ve diğer yasal organlar için  sekreterya görevini icra eder. Ayrıca, Genel Sekreter adına çok taraflı anlaşmaların BM tarafından kayıt altına alınması ve yayımlanmasından sorumludur.

Baş Hukuk Müşaviri, Genel Sekreteri hukuki konulardaki konferanslarda ve oturumlarda temsil eder. Baş Hukuk Müşaviri BM adına çıkarılan yazıları tastikler, Hukuk Müşavirlerinin toplantılarını düzenler, benzer toplantılarda BM’yi temsil eder.

 

Siyasi İşler Dairesi (DPA)
(www.un.org/Depts/dpa)

Siyasi İşler Dairesi, Genel Sekretere, BM Antlaşması doğrultusunda barış ve güvenliğin sağlanması ve korunması için yürüttüğü çalışmalarda müşavirlik ve destek hizmeti verir. DPA;

  • Dünyadaki siyasi gelişmeleri izler, analiz eder ve değerlendirir;
  • Birleşmiş Milletlerin kontrol ve çözümünde yararlı olabileceği potansiyel ve var olan ihtilafları belirler;
  • Genel Sekretere bu tür durumlar karşısında alınabilecek uygun önlemler hususunda tavsiyelerde bulunur ve onaylanan politikayı yürütür;
  • Koruyucu diplomasi, barış, barışın koruması ve barışın inşası alanlarında Genel Sekreter, Genel Kurul veya Güvenlik Konseyi’nin aldığı kararlar  çerçevesinde yürüttüğü çalışmalarda  Genel Sekretere yardım eder;
  • Üye ülkelerden seçimlerin güvenilir şekilde yapılması için destek talebi gelmesi halinde Genel Sekretere yapılabilecekler hakkında tavsiyelerde bulunur ve bu konudaki çalışmaları koordine eder.
  • Genel Sekretere, üye ülkelerle siyasi ilişkiler hususunda danışmanlık hizmeti ve destek verir;
  • Filistin Halkının Devredilemez Hakları İcra Komitesi ve vesayet altındaki ülkelerin kendi yönetimlerini kurma konusunda çalışmalar yapan  24’ler Özel Komitesi dahil olmak üzere Güvenlik Konseyi ve yardımcı organları için çalışır.
  • Daire başkanı yani Siyasi İşlerden sorumlu Genel Sekreter Yardımcısı, üstlendiği diğer görevlerin yanı sıra anlaşmazlıkların barışçıl yollarla çözülmesiyle ilgili olarak danışmanlık ve müzakere yapma görevlerini üstlenir, ve barışı koruma ve siyasi seçim destek çalışmaları konusunda Birleşmiş Milletleri temsil eder.

 

Silahsızlandırma İşleri Dairesi (DDA)
(http://www.un.org/disarmament/)
                                          
Silahsızlandırma İşleri Dairesi (DDA), kimyasal ve biyolojik silahları da kapsayan kitle imha silahlarının önlenmesi ile ilgili politikaları güçlendirmeyi; ayrıca, nükleer silahsızlandırma ve nükleer silahlanmanın yayılmasını önlemeyi hedeflemektedir. Söz konusu daire, 2001 yılında alınan karar çerçevesinde özellikle hafif silahlar ile günümüzde çatışmalarda kullanılan silahların yasadışı ticaretini önlemek amacıyla çalışmalarda bulunmaktadır. Söz konusu çalışma, çatışan tarafların silahlarının toplatılması ve eski milislerin ve askerlerin yeniden topluma kazandırılması faaliyetlerini de kapsamaktadır. DDA, ayrıca, anti-personel kara mayınlarının tamamen kaldırılmasını da savunmaktadır.

DDA,  Genel Kurul ve onun 1. Komitesi, Silahsızlandırma Komitesi ve Silahsızlanma Konferansı ile diğer organlarının çalışmaları doğrultusunda silahsızlandırma alanında norm oluşturmada bağımsız ve kurumsal destek sağlamaktadır. DDA ayrıca, silahsızlandırma önlenmelerini güçlü kılmak amacıyla askeri konularda  diyalogun geliştirilmesi, daha fazla  şeffaflık sağlanması ve güven arttırıcı önlemlerin artırılması konularında çalışmalarda bulunur.

DDA’nın söz konusu çalışmaları Birleşmiş Milletler Konvansiyonel Silahlar Kayıt Sistemi’nin geliştirilmesi ve askeri konularda standart raporlamanın sağlanmasına yöneliktir. Nükleer silahlardan arınmış alanların yaratılması ve bölgesel ve yerel şeffaflık politikalarının oluşturulması gibi çalışmalarla bölgesel silahsızlanma çabalarını destekler. Ayrıca, BM’nin silahsızlandırma çalışmaları hakkında bilgi verir ve silahsızlandırmaya yönelik eğitim ile ilgili girişimleri destekler.

Barış Harekatları Dairesi (DPKO)
(http://www.un.org/depts/dpko/dpko/index.asp)

Barış Harekatları Dairesi, üye devletlere ve Genel Sekretere uluslararası barış ve güvenliği sağlama ve koruma çalışmalarında destek vermekle yükümlüdür. Bu yükümlülüğünü Birleşmiş Milletler barış harekatlarını üye devletlerden aldığı emirlere göre planlayarak, hazırlayarak ve yürüterek gerçekleştirmektedir. Bu Daire:

  • Yeni olası barış harekatları için acil durum planı hazırlar;
  • Harekatların yapılması emri verildiğinde bu harekatları yapmak için plan ve yöntem geliştirir ve bütçe hazırlar;
  • Üye devletlerle yapılan görüşmeler ile sivil ve askeri personelin ve kolluk güçlerinin, askeri birimlerin ve emri yerine getirmek için gerekli olan ekipman ve hizmetlerin güvenliğini sağlar;
  • Harekatlar ve ayrıca siyasi ve insani görevler sırasında lojistik ve idari destek sağlar;
  • Güvenlik Konseyi kararlarının uygulanması konusunda ihtilaflı taraflar ve Güvenlik Konseyi üyeleri arasında köprü görevi üstlenir;
  • Acil politika konularını ve barışı korumada uygulanabilecek en iyi yöntemleri analiz eder ve bunlar için yöntem ve politika saptar;
  • Birleşmiş Milletlerin kara mayınları ile ilgili bütün çalışmalarını koordine eder, barış harekatları ve acil durumlarda mayınlarla mücadele amaçlı programlar geliştirir ve bu programları destekler;

Daire Barış Harekatlarından sorumlu Genel Sekreter Yardımcısına bağlı çalışır. Daire, Genel Sekreter adına barış harekatlarını yönetir; harekat kuralları ve politikalarını saptar ve Genel Sekretere barış harekatları ve mayınlarla mücadele konularında  danışmanlık hizmeti verir.

Saha Destek Dairesi (DFS)
(www.un.org/Dept/dpko/dfs.shtml)

          Genel Sekreter Ban Ki-moon’un tavsiyesi doğrultusunda Genel Kurul 2007 Haziran ayında Saha Destek Dairesinin kurulmasına karar verdi. Artan talep sonunda uygulamaya konan reform çalışmalarının bir sonucu olarak kurulan söz konusu dairenin amacı BM’nin barışgücü harekatlarını yürütme ve sürdürme kapasitesini artırmaktır.

          Yeni yapılanma kapsamında DPKO barışgücü harekatlarının stratejik planlaması ve kontrolünden sorumlu olarak çalışırken DFS saha çalışmalarında planlama, konuşlandırma ve bakım alanlarında hizmet vermektedir.

          Koordinasyonun sağlanması için DFS doğrudan barışgücü harekatlarından sorumlu Genel Sekreter Yardımcısına bağlı olarak çalışmaktadır.

İnsani İşler Koordinasyon Ofisi (OCHA)
(http://ochaonline.un.org/)
                                                                                                     
İnsani İşler Koordinasyon Ofisinin görevi acil durumlara müdahale eden Birleşmiş Milletler organları arasındaki koordinasyonu güçlendirmektir. Ofis, Kurumlararası Daimi Komiteye üye kuruluşlar arasında yardım faaliyetlerinde esnasında eşgüdümü sağlamak amacıyla gerekli mekanizmaların oluşturulması, yardım-keşif görevlerinin tesis edilmesi, birleştirilmiş ihtiyaç listesinin hazırlanması ve kaynak temini alanlarında çalışır.

Acil Yardım Koordinatörünün temel işlevleri şunlardır:

  • Politika geliştirmek ve eşgüdümü sağlamak, kuruluşlar arasında ayrılıklara neden olan konular da dahil olmak üzere tüm insani konulara dikkat çekilmesini sağlamak;
  • Siyasi alanda, özellikle de Güvenlik Konseyi nezdinde insani meselelerin savunuculuğunu yapmak;
  • Acil Yardım Koordinatörünün başkanlık ettiği Kurumlar arası Daimi Komite vasıtasıyla uygun müdahale mekanizmasının alındığından emin olduktan sonra yapılacak olan acil insani müdahaleyi koordine etmek.

 

OCHA’nın dünya çapında 375 personeli ve 20.5 milyon dolarlık düzenli ana bütçesi vardır.

Ekonomik ve Sosyal İşler Dairesi (DESA)
(www.un.org/esa/desa)

Ekonomik ve Sosyal İşler Dairesinin birbirine bağlı 3 geniş çalışma alanı vardır:

  • Geniş bir yelpazeyi kapsayacak şekilde sosyal, ekonomik ve çevresel verileri toplar ve değerlendirir. Bu analitik bilgi Birleşmiş Milletlerin ilgili politikalarının oluşturulmasına katkı sağlar ve geniş kitlelerin söz konusu alanlarda bilgilendirilmesine destek olur.
  • DESA, üye devletlerin ve diğer katılımcıların ekonomik, sosyal ve küresel öneme sahip diğer alanlarda güncel bilgileri aktararak Genel Kurul’da ve Ekonomik ve Sosyal Konsey ile bağlı organlarında yürütülen müzakereleri kolaylaştırır.
  • Ayrıca, hükümetlere, talep etmeleri halinde, kalkınma ile ilgili konularda danışmanlık hizmeti vererek Bin Yıl Zirvesi’nde, Uluslararası Monterey Finansal Gelişim Konferansı’nda, Dünya Sürdürülebilir Kalkınma Zirvesi ve ilgili diğer konferans ve zirvelerde kabul edilen kararlar doğrultusunda milli program ve eylem planları geliştirme hususunda yardımcı olur.
  • DESA, sürdürülebilir kalkınma, toplumsal cinsiyet eşitliği ve kadınlarının konumlarının  güçlendirilmesi, kalkınma politikaları analizi, nüfus, istatistik, kamu yönetimi ve dijital yönetim, sosyal politika ve kalkınma alanlarında faaliyet gösterir. Yerel Halklar Daimi Forumu, Birleşmiş Milletler Bilgi ve İletişim Teknolojileri Çalışma Kolu ve Birleşmiş Milletler Orman Forumu’na destek vermek yine faaliyet alanının içine giren konulardır. Sivil Toplum Kuruluşları ve diğer sivil toplum temsilcileri ile yakın işbirliği içindedir.

 

Genel Kurul ve Konferans Yönetimi Dairesi (DGACM)
(www.un.org/Depts/DGACM)

Genel Kurul ve Konferans Yönetimi Dairesi, Genel Kurul’a, Güvenlik Konseyi’ne, Ekonomik ve Sosyal Konsey’e, bunların komitelerine ve yardımcı organlarına ve genel merkezlerinden uzak yerlerde yapılan konferanslara teknik destek sağlar; sekreterya hizmeti verir. Genel Merkezlerindeki tüm resmi belgelerin Arapça, Çince, İngilizce, Fransızca, Rusça, İspanyolca dillerinde tasfiyesi ve yayınlanmasından sorumludur ve uluslararası toplantılarda bu dillere ve bu dillerden çeviri hizmeti sunmaktadır. Ayrıca, Birleşmiş Milletlerin resmi kayıtlarını tutmaktadır.

Daire Genel Kurul ve Konferans Yönetiminden sorumlu Genel Sekreter Yardımcısına bağlıdır. Birleşmiş Milletlerin dünya genelinde konferans yönetimi politikalarının geliştirilmesi ve koordinesinden sorumludur. Genel Kurul Başkanına, Genel Kurul ve onun Genel ve Ana Komitelerinin oturumları ve işleyişi hakkında danışmanlık hizmeti verir.

Kamusal İletişim Dairesi (DPI)                                       

DPI’nın görevi, BM’nin faaliyetleri ve toplumları yakından ilgilendiren konular hakkında stratejik bilgi akışını sağlayarak Birleşmiş Milletlerin amaçlarının hayata geçirilmesine yardımcı olmak üzere kamuoyunun desteği sağlamaktır. Daire mesajlarını iletmek için halk ile doğrudan temas kurar; bilgilendirici kampanyalar düzenler; haber ve röportajlar yayımlar; radyo ve televizyon programları hazırlar; basın bültenleri ve çeşitli yayınlar çıkarır; belgesel filmler çeker; özel etkinlikler düzenler ve kütüphane hizmetleri verir. BM Genel Merkezinde çalışan personele ilaveten, DPI’nin dünya genelinde 64 enformasyon merkezi ve ofisi bulunmaktadır. (bknz sayfa 290).

Kamusal Bilgilendirme ve İletişimden sorumlu Genel Sekreter Yardımcısına bağlı olan daire, Birleşmiş Milletlerin iletişim ve kamusal bilgilendirme politikasından sorumludur. Daire Başkanı, Örgütün görev ve sorumlulukları hakkında medyaya, sivil topluma koordineli,  doğru ve şeffaf bir bilgi akışını sağlamakla yükümlüdür.

Daire üç birimden oluşmaktadır. Stratejik İletişim Birimi, Birleşmiş Milletlerin önceliklerini anlatmak üzere iletişim stratejileri geliştirir ve bu stratejilerin Daire ve BM sisteminde uygulamasını koordine eder. Kilit tematik konuların savunuculuğunu yapmak üzere özellikle küresel medyaya yönelik bilgilendirme faaliyetlerinde bulunur. Birleşmiş Milletlerin iletişim planlaması ve barış harekatları bilgilendirme birimlerinin desteklenmesinin yanı sıra küresel Birleşmiş Milletler Enformasyon merkezleri ağına program ve faaliyetlerini yürütme konusunda destek sağlar.

Haber ve Medya Birimi, dünya medyasına Birleşmiş Milletler hakkında haber ve bilgi hazırlamak ve dağıtmakla görevlidir. BM haberleri yapan gazetecilere lojistik destek verir ve BM Haber Merkezi web sitesinde 6 dilde sürekli haber akışını sağlar. BM toplantı ve etkinlikleri hakkında basın bültenleri, canlı televizyon görüntüleri, radyo programları ve fotoğraflar dahil olmak üzere yayın hazırlar ve Birleşmiş Milletler hakkında radyo ve televizyonlar için belgeseller ve haber programları yapar ve dağıtır.

Genel Sekreterlik Sözcülüğü, Genel Sekreterin medyayla ilgili ilişkilerinden ve Birleşmiş Milletler politika ve çalışmalarının dünya medyasına anlatılmasından sorumludur. Sözcü, Genel Sekreter’in çalışmaları ve mahkemeler, teşkilatlar, fonlar ve programlarla birlikte Güvenlik Konseyi ve diğer temel organlar da dahil olmak üzere BM sistemindeki gelişmeler hakkında gazetecilere günlük brifing verir. Sözcü, doğrudan Genel Sekreter’e bağlıdır.

Daireye bağlı olan Birleşmiş Milletler ana Kütüphanesi olan Dag Hammarskjöld Kütüphanesi de  sivil toplum kuruluşları, eğitim kurumları ve Birleşmiş Milletler bilgilendirme ürünleri ve hizmetleri pazarlayan kuruluşlarla birlikte çalışır ve Halkla İlişkiler Birimine bağlıdır. Halkla İlişkiler Birimi öncelikli BM konuları ile ilgili sergiler ve özel etkinlikler düzenler, gelişmekte olan ülkelerden gazetecilere eğitim programları hazırlar, BM’nin amaçları doğrultusunda özel sektör ve kamu sektörüyle ortaklıklar kurar. BM Merkezlerine rehber eşliğinde turlar düzenlemek, kamusal taleplere cevap vermek ve konuşmacıların BM konuları hakkında konuşma yapmalarına imkan vermek bu birimin sorumlulukları arasındadır. Ayrıca, Birleşmiş Milletler Yıllığı, UN CHronicle dergisi ve “İşte Birleşmiş Milletler” isimli kitabı çıkarır.

 

Yönetim Dairesi (DM)

Yönetim Dairesi, Genel Sekreterlik birimlerine üç alanda - finansman, insan kaynakları ve destek servisleri- strateji belirlenmesi ve yönetim hususunda destek sağlamaktadır. Daire şu bölümlerden oluşur: Program Planlamacılığı Bürosu, Bütçe ve Hesaplar Birimi, İnsan Kaynakları Yönetimi ve Merkezi Destek Hizmetleri Bölümü.

Daire, Genel Sekreterlikteki gelişmiş yönetim politikalarını düzenlemek ve uygulamaktan sorumludur. Personel yönetimi ve eğitimi, program planlamacılığı, bütçe, finansman ve insan kaynakları yönetimi ve teknolojik yenilikler de bunlara dahildir. Program ve Eşgüdüm Komitesi dışında ayrıca Genel Kurul’un 5. Komitesine (İdari ve Bütçe) de hizmet sunmaktadır.

Daire Başkanı- Yönetim ile ilgili konulardan sorumlu Genel Sekreter Yardımcısı- Örgütün orta-vade planı ve 2 yıllık bütçesinin hazırlığında politik açıdan kılavuzluk yapar;  eşgüdüm sağlar ve yönlendirir.  Yönetim ile ilgili konularda Genel Sekreter’i temsil eder ve Sekreterlik bünyesinde gelişen yönetim konularını izler. Genel Sekreter’in verdiği yetkiye dayanarak, BM’nin iç adalet sisteminin verimli bir şekilde uygulanmasını temin eder.

Birleşmiş Milletler Güvenlik Dairesi (UNDSS)

Birleşmiş Milletler Güvenlik Dairesi, 2005 yılında BM güvenlik sistemini tek vücüt haline getirmek ve güçlendrmek amacıyla Genel Kurul tarafından kuruldu. Görevi, Genel Merkez ve dış bürolardaki personelin ve binaların güvenliğini sağlamaktır.

Yeni yapılanma çerçevesinde üç ayrı daire tek çatı altında toplanmıştır. UNDSS ilk olarak binalara giriş çıkış güvenliğini ele almıştır.

Büro, Birleşmiş Milletler Sistemi Ana Koordinasyon İcra Komitesi (CEB) katılımcıları tarafından kurumlar arası temelde kurulmuştur.

Irak’ta 2003 yılında, Cezayir’de 2007 yılında BM binalarına karşı girişilen saldırılarda onlarca BM çalışanının yaşamını yitirmesinin ardından Genel Sekreter, personelin güvenliğinin sağlanması için her türlü ilave önlemin alınacağını açıklamıştır.

En Az Gelişmiş Ülkeler, Karayla Çevrili Ülkeler ve Küçük Ada Devletleri Yüksek Temsilcisiği (OHRLLS)
(http://www.un.org/ohrlls)

En Az Gelişmiş Ülkeler, Karayla Çevrili Ülkeler ve Küçük Ada Devletleri Yüksek Temsilcisi Bürosu, Genel Kurul tarafından 2001 yılı Aralık ayında kuruldu. Amacı, az gelişmiş ülkeler ve onların kalkınma ortaklarınca kabul edilen 2001 Brüksel Deklarasyonu ve Eylem Programının uygulanması için uluslararası destek sağlamaya yardım etmek ve etkili eşgüdüm sağlamak, uygulamayı izlemek ve gözden geçirmektir.

Temsilciliğin önemli görevleri şunlardır: Kaynak seferberliği ve eşgüdüm konularında Genel Sekreter’e danışmanlık hizmeti vermek; Eylem Programının ülke, bölge ve küresel bazda takibi ve gözlemini yapmak; Ekonomik ve Sosyal Konsey’e ve Genel Kurul’a Eylem Programı yıllık ilerleme değerlendirilmesini sunmak ve Karayla Çevrili ve Gelişmekte Olan Ülkeler ile Bu Ülkelere Maddi Yardım Sağlayan Ülkeler Küresel Transit Taşımacılık Çerçeve Anlaşması ve Gelişmekte olan Küçük Ada Devletlerinde Sürdürülebilir Kalkınma Barbados Eylem Planının uygulanmasını takip etmek.

İlgili BM organları, sivil toplum, medya, akademiler ve vakıflar ile birlikte az gelişmiş, karayla çevirili ve gelişmekte olan küçük ada devletlerinin savunuculuğunu yapmak ve gelişmekte olan karayla çevrili ve küçük ada devletleri yararına yapılan diğer girişimler ve programlar için olduğu gibi  Az Gelişmiş Ülkeler Eylem Programının uygulaması için de uluslararası destek ve kaynağı seferber etmeye yardımcı olmak önemli görevleri arasındadır.

Yüksek Temsilcilik,  gelişmekte olan karayla çevrili ülkelerin ihtiyaçlarını ve problemlerini tartışmak üzere ilk küresel konferansını 28-29 Ağustos 2003 tarihinde Almaata, Kazakistan’da topladı. Bakan düzeyinde gerçekleştirilen konferansın amacı transit ülkeler, maddi katkıda bulunan devletler, çok taraflı teşkilatlar ve karayla çevrili ülkeler arasında işbirliğinin artırılması yoluyla kalkınmanın teşvik edilmesi amaçlanmıştı.

Türkiye son dönemde LDC ülkelerinin kalkınma alanındaki önemli bir ortağı konumuna geldi. Bu bağlamda, 2007 Temmuz ayında Istanbul’da LDC Ülkeleri Dışişleri Bakanları zirvesine ev sahipliği yaptı. 2008 Mart ayında ise İzmir’de “Afrika LDC Ülkelerinin Refahı İçin Ticaret ve Kalkınma” başlıklı bir toplantı düzenledi.

Bölgesel Komisyonlar

Birleşmiş Milletler bölgesel komisyonları ECOSOC’a rapor verir, sekreterya ise Genel Sekreter’e bağlıdır. Görevleri, her bölgenin ekonomik açıdan kalkınmasını sağlamak için gerekli önlemleri almak ve bölge devletlerinin birbirleriyle ve dünyadaki diğer devletlerle aralarındaki ekonomik ilişkileri güçlendirmektir. Faaliyetlerini Birleşmiş Milletlerin bütçesinden aldığı katkılarla sürdürür.

Afrika Ekonomik Komisyonu (ECA)
(www.uneca.org)

ECA 1958 yılında kurulmuş olup, kıtadaki ekonomik ve sosyal kakınmayı teşvik eden faaliyetler yürütmektedir. 53 üye ülke arasında özellikle üretim ve ticaret alanında, mali alanda, alt-yapı alanında ve kurumsal alanda  ekonomik işbirliğini ve bütünleşmeyi artıracak politika ve stratejiler oluşturmaktadır. ECA, ekonomik ve sosyal konularda bilgi vermeye ve analiz yapmaya; gıda güvenliğini, sürdürülebilir kalkınmayı teşvik etmeye; kalkınma yönetimini güçlendirmeye; kalkınmayı sağlamak için bilgi devrimini hızlandırmaya; bölgesel işbirliğini ve bütünleşmeyi, kalkınma konusunda  karar alma sürecini teşvik etmeye ve  kadın ve cinsiyet eşitliğinin ulusal kalkınmanın ana unsurları olduğunu vurgulamaya ağırlık verir.

Adres: PO Posta Kutusu 3001, Addis Ababa, Etiyopya
Tel: (251-1) 51-7200;Fax:(251-1) 51-0365; E-posta:ecainfo@uneca.org

 

Avrupa Ekonomik Komisyonu (UNECE)
(www.unece.org)

UNECE 1947 yılında kurulmuş olup, Kuzey Amerika, Avrupa ve Orta Asya’nın arasında ekonomik işbirliğinin şekillendiği forumdur. İsrail de dahil olmak üzere 55 üyesi vardır. Öncelikli alanları; ekonomik analiz, çevre, insani yerleşim, istatistik, sürdürülebilir enerji, ticaret, endüstriyel ve kurumsal kalkınma, kereste ve ulaşımdır. UNECE; politik analizler ve tartışmalar, kalkınma konularında anlaşmalar, düzenlenmeler ve standartlar oluşturmak yoluyla kuruluş amaçları doğrultusunda çalışmalarını yürütür. Bu yöntemleri uygulamak sorunları bertaraf etmeye ve bölge içindeki ve dünyanın geri kalanındaki ticari prosedürleri kolaylaştırmaya katkıda bulunur. Komisyon, özellikle ekonomileri geçiş döneminde olan ülkelere  teknik destek sağlar.

Adres: Palais des Nations,CH-1211 Genevre 10, İsviçre
Tel: (41-22)-4444 Fax: (41-22)917-0505; E-posta: info.ece@unece.org

Latin Amerika ve Karayipler Ekonomik Komisyonu (ECLAC)
(www.eclac.org)

Bölgedeki ekonomik kalkınmayı teşvik etmek için 1948 yılında kurulan ECLAC, üretilen politikaları koordine etme görevini üstlenmiştir. Bölgesel ve ulusal kalkınmaya destek olmak amacıyla 41 asil ve 7 yedek üyesiyle işbirliği yapmaktadır. Görevleri arasında uzmanlık  gerektiren alanlarda destek sağlamanın yanı sıra kamusal politikaların oluşturulmasına katkıda bulunur.

İspanyolca kısaltması CEPAL olan ECLAC tarımsal kalkınma, ekonomik ve sosyal planlama, endüstriyel, teknolojik ve girişimci kalkınma, uluslararası ticaret, bölgesel bütünleşme ve işbirliği, yatırım ve finansman, toplumsal kalkınma ve eşitlik; kalkınmada kadının yeri; doğal kaynaklar ve alt yapı, çevre ve insani yerleşim; istatistik, yönetim; demografi ve nüfus politikaları gibi konularda ulusal, bölgesel ve uluslararası örgütlerle işbirliği yapar.

Merkezi Şili’nin Santiago şehrindedir. ECLAC’ın Meksiko City’de Orta Amerika ve Port-of-Spain, Trinidad ve Tobago’da Karayip bölge temsilcilikleri vardır. Buenos Aires, Brezilya, Montevideo ve Bogota’da ülke;  Washington D.C’de irtibat büroları vardır.

Adres: Avenida Dag Hammarskjöld 3477,
Casilla de Correo 179-D, Santiago, Şili
Tel: (56-2) 471-2000,210-2000; Faks: (56-2) 208-0252; E-posta: cepal@eclac.org

 

Asya ve Pasifikler Ekonomik ve Sosyal Komiyonu (ESCAP)
(www.unescap.org)

1947 yılında kurulan ESCAP’ın görevi, bölgenin ekonomik ve sosyal konularına dikkat çekmektir. Tüm Asya ve Pasifik ülkelerini kapsayan yegane uluslararası forumdur. 53 üye devlet ve 9 ortak üye devletle dünya nüfusunun aşağı yukarı yüzde 60’ını temsil etmektedir. ESCAP, sosyal ve ekonomik kalkınma konusunda hükümetlere teknik destek verir. Doğrudan danışmanlık hizmetleri ve toplantılar aracılığıyla teknik eğitim ve bilgi vererek, bölgesel deneyim paylaşımı için imkanlar yaratarak, ülkeler arası ağlar kurarak ve çeşitli yayınlar hazırlayarak Hükümetlere kalkınma konusunda destek vermektedir. ESCAP, büyümeyi hızlandırmak; sosyo-ekonomik şartları yükseltmek ve modern toplumun temellerini kurmaya yardımcı olmak için programlar ve projeler yürütür. Bölgesel dört araştırma ve eğitim kurumu (tarımsal kalkınma, tarımsal makinecilik ve mühendislik, istatistik ve teknoloji transferi için) ESCAP’ ın himayesinde faaliyet göstermektedir. ESCAP’ın bünyesinde bir de Pasifik Operasyon Merkezi bulunmaktadır. Yoksulluğun azaltılması, küreselleşme ve yükselen sosyal sorunlar ESCAP’ın gündemdeki önceliklerdir.

Adres: Birleşmiş Milletler Binası, Rajadamnern Nok Bulvarı,
Bankok 10200 Tayland
Tel:(66-2) 288-1234;Fax: (66-2) 288-1000; E-posta: escap-registry@un.org

Batı Asya Ekonomik ve Sosyal Konseyi (ESCWA)
(http://www.escwa.un.org/)

ESCWA 1973 yılında kurulmuş olup bölgedeki ekonomik işbirliği ve bütünleşmeyi teşvik ederek Batı Asya ülkelerinin ekonomik ve sosyal kalkınması için ortak çalışma imkanı yaratmaktır. 13 üye devletten oluşan ESCWA, Birleşmiş Milletler Sistemi içinde bölgedeki başlıca ekonomik ve sosyal kalkınma forumudur. Programları ile ekonomik ve sosyal kalkınma, tarım, sanayi, doğal kaynaklar, çevre, ulaşım, haberleşme ve istatistik gibi alanlara dikkat çekmektedir.

Adres: Posta Kutusu 11-8575,Riad el-Solh Meydanı, Beyrut, Lübnan
Tel: 8961-1) 98-1301; Fax: (961-1) 98-1510; E-posta: unescwa@escwa.org.lb

Uluslararası Mahkemeler
Eski Yugoslavya Uluslararası Suç Mahkemesi (ICTY)
(http://www.icty.org/)

Güvenlik Konseyi tarafından 1993 yılında kurulan Mahkeme, 1991 yılından itibaren eski Yugoslavya’da uluslararası insan hakları hukukunu ciddi şekilde ihlal eden uygulamalardan sorumlu olanları yargılamakla görevlidir. Mahkeme bünyesinde 16 daimi yargıç, gerektiğinde görevlendirilmek üzere 27 yedek hakim ve 81 ülkeden 1,140 personel çalışmaktadır. 2006-2007 bütçesi 276.5 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir.

Kuruluşundan bu yana, 160’dan fazla kişi hakkında suç duyurusunda bulunuldu. 2007 yılı Şubat ayı itibarıyla 61 zanlı mahkeme önüne çıkarıldı, 13’ünün davası Temyiz aşamasında ve 5’i ise firarda. Yargılanan 100 zanlıdan 48’i suçlu bulunarak hapis cezasına çarptırıldı, 5’i suçsuz bulundu ve beraat etti, 36’sı ise ya vefat etti ya da haklarındaki dava geri çekildi.

Mahmekede en son olarak Radovan Karadziç yargılanmaktadır.

Merkez: Churchillplein 1,2517 JW, Lahey, Hollanda
Tel: (31-70) 512- 5000; Faks: (31-70) 512- 8990

 

Ruanda Uluslararası Suç Mahkemesi
(www.ictr.org)

Güvenlik Konseyi tarafından 1994 yılında kurulan mahkeme, 1994 yılında Ruanda’da ve Ruanda vatandaşları tarafından komşu ülkelerde işlenen soykırım ve insan hakları ihlallerinden kaynaklanan suçları yargılamakla görevlidir. Her biri 3 yargıçtan oluşan 3 Dava Dairesi ve 7 üyeden oluşan Temyiz Dairesi vardır. Temyiz Dairesi en az 5 üyeyle toplanır.  Ayrıca, gerektiğinde göreve çağrılmak üzere 18 yedek hakim ve 872 personelden oluşmaktadır. 2002-2003 bütçesi 177.7 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir.

2003 yılı Aralık ayı itibariyle, 60 dan fazla kişi mahkemece tutuklanmıştır. Bunlardan 16’sı suçlu bulunmuş - 8 mahkumiyet temyiz edilmiş veya kesinleşmiştir - ve 1 kişi beraat etmiştir. Diğer 24’ü hala yargılanmaktadır. Suçlu bulunanların arasında soykırımın gerçekleştiği sırada Başbakan olan Jean Kambanda - tutuklanan ve akabinde soykırım suçundan mahkum edilen ilk hükümet başkanıdır.

BM Ruanda Uluslararası Ceza Mahkemesi, 1994 yılında yüzbinlerce insanın ölümü ile sonuçlanan katliam ile olarak gördüğü bir başka davayı 18 Aralık 2008’de karara bağladı.

Mahkeme dokuz yıl süren yargılama süreci sonunca aldığı karar ile Albay Théoneste Bagosora’yı Tutsilerin ve ılımlı Hutsilerin katledilmesi, Başbakan Agathe Uwilingiyimana ve bir çok üst düzey yetkilinin öldürülmesi olaylarını planlamak ve uygulamaktan suçlu buldu.

Mahkeme en son olarak Albay Théoneste Bagosora ve iki yardımcısını insanlığa karşı suç işlemekten ömür boyu hapis cezasına mahkum etti.

Merkez: Aruşa Uluslararası Konferans Merkezi, Posta Kutusu 6016, Aruşa, Tanzanya
Tel: (212) 963-2850 veya (255-27) 250-4369/4372
Fax: (212) 963-2848 veya (255-27) 250-4000/4373

Birleşmiş Milletler Programları ve Diğer Organları

Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD)
(www.unctad.org)

Daimi organlardan biri olarak 1964 yılında kurulan Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı, Genel Kurul’un ticaret ve kalkınma alanındaki ana organıdır. Görevi özellikle gelişmekte olan ülkelerdeki ticari ve ekonomik kalkınmayı hızlandırmaktır.

UNCTAD, Birleşmiş Milletlerin kalkınma ve bununla ilgili ticaret, finans, teknoloji, yatırım ve sürdürülebilir kalkınma gibi çalışmalarından sorumludur. Başlıca hedefi gelişmekte olan ülkelerin ve geçiş dönemindeki ekonomilerin dünya ekonomisine uyum sağlamasına yardımcı olmak ve ticaret ve yatırım yoluyla kalkınmayı teşvik etmektir. UNCTAD, hedeflerine ulaşmak için araştırma ve politika analizleri, uluslararası müzakereler, sivil toplum ve iş sektörüyle teknik işbirliği yapar ve etkileşimi sağlar.

UNCTAD’ ın en üst politika saptama organı olan UNCTAD Konferansı, 193 üye ülkeden (Vatikan dahil) oluşur ve 4 yılda bir toplanır. 10. Konferans 2000 yılında Bankok’ta düzenlenmiştir; UNCTAD XI 2004 yılı Haziran ayında Brezilya’nın Sao Paolo şehrinde yapılmıştır.  İcra organı olan Ticaret ve Kalkınma Kurulu, sekreterya çalışmalarını gözden geçirmek üzere her yıl düzenli olarak toplanır.

Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD) XII. Bakanlar Toplantısı 20-25 Nisan 2008 tarihlerinde Gana'nın başkenti Akra'da düzenlendi.

Yıllık yaklaşık 45 milyon dolar olan işletme bütçesi, Birleşmiş Milletlerin düzenli bütçesinden karşılanır. Yaklaşık 24 milyon dolar olan teknik işbirliği faaliyetleri bütçe dışı kaynaklardan karşılanır. Bünyesinde yaklaşık 400 çalışanı vardır. Başlıca yayınları: Ticaret ve Kalkınma Raporu, Dünya Yatırım Raporu, Az Gelişmiş Ülkeler Raporu, UNCTAD İstatistik El Kitabı, E- Ticaret ve Kalkınma Raporu, Deniz Ulaşımı, ve Afrika’da Ekonomik Kalkınma Dergisi’dir.

Merkez:Palais de Nations, CH-1211 Genevre 10, İsviçre
Tel: (41-22) 907-1234; Fax: (41-22) 907-0043; E-posta: info@unctad.org

Uluslararası Ticaret Merkezi (ITC)
(www.intracen.org)

Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD) ve Dünya Ticaret Örgütü (WTO) adına ticari kalkınma alanında işletmelere idari işler ve işletme yönetimi konularında teknik destek sağlayan kuruluşun adı Uluslararası Ticaret Merkezi (ITC)’dir,. Gelişmekte olan ve geçiş dönemindeki ekonomilere -özellikle de işletmelere– yüksek ihracat potansiyelini gerçekleştirme ve ithalat faaliyetlerini arttırma çabalarında destek olur. 

ITC’nin amaçları: gelişmekte ve geçiş döneminde olan ekonomilerdeki kuruluşların çok taraflı ticaret sistemine uyumunu kolaylaştırmak; ticari kalkınma stratejilerini tasarlamak ve uygulama yönündeki ulusal çabaları desteklemek; hem kamusal hem de özel temel ticari destek hizmetlerini güçlendirmek; kritik öneme ve imkana sahip sektörlerde ihracat performansını yükseltmek; ve özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler (SME) olmak üzere iş aleminde uluslararası rekabeti teşvik etmektir.

Merkezin teknik programları şunları içermektedir: stratejik ve operasyonel pazar araştırmaları, danışmanlık hizmetleri, ticari bilgi yönetimi, ihracat hacmi artırılması eğitimi, sektörel odaklı ürün ve pazar kalkınması, hizmetler sektörü, ve uluslararası satın alma zinciri yönetimi.

ITC programları WTO ve Birleşmiş Milletlerce eşit oranda finanse edilir. Merkez, ayrıca,  yararlanıcı ülkelerin talep etmesi halinde, yabancı hükümetler ve sivil toplum kuruluşlarının gönüllü katkılarıyla projeler yürütür. Yıllık bütçesi yaklaşık 33 milyon dolardır. Dış hizmette bulunan yüzlerce danışmanın dışında merkezde yaklaşık 200 personel çalışmaktadır.

Merkez: Palais des Nations, CH-1211 Genevre 10,İsviçre
Tel: (41-22) 730-0111;Fax: (41-22) 733-4439; E-posta: itcreg@intracen.org

 

Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç ile Mücadele Ofisi
(www.unodc.org)

Eski adı Uyuşturucu Kontrolü ve Suç Önleme Ofisi (1997 yılında kuruldu) olan Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç ile Mücadele Ofisi, Birleşmiş Milletlerin uyuşturucu kontrolü, suç önleme ve terörizmle ilgili konulara dikkat çekme kabiliyetini arttırmak için kurulmuştur. Uyuşturucu ve suç diye iki bölümden oluşur.

Uyuşturucu ile mücadele programı, Birleşmiş Milletlerin uyuşturucu kontrol faaliyetlerinin koordinesinden ve yönetiminden sorumludur. Uyuşturucu kontrol konularında, uyuşturucu kullanımı ile ilgili istatistiklerde, tutuklama ve eğilimlerde üye devletlere teknik danışmanlık hizmeti verir; yasa taslağı hazırlamaya yardım eder ve adli memurları eğitir. Program ayrıca dünyayı uyuşturucu kullanımının tehlikelerine karşı eğitmeye, uyuşturucu üretimi, ticareti ve uyuşturucu bağlantılı suça karşı uluslararası işbirliğini güçlendirmeye çalışır.

Suç ile mücadele programı, suç önleme ve ceza hukuku alanlarındaki faaliyetlerden sorumludur. Hukuk kurallarını güçlendirmek, tutarlı ve geçerli ceza hukuku sistemini teşvik etmek için üye devletlerle birlikte hareket eder. Uluslararası organize suçlar, yasadışı insan ve silah kaçakçılığı, mali suçlar, yolsuzluklar ve terörizmle mücadeleye özel önem verir.

UNODC’nin New York ve Brüksel’deki irtibat ofislerinin yanı sıra dünya çapındaki 22 ofis ağı ile ulusal, bölgesel ve küresel düzeyde çalışan yaklaşık 500 personeli vardır. 166,4 milyon dolar uyuşturucu programına ve 15.5 milyon dolar suç programına ayrılan bütçesi 2002-2003 yıllarında 181.9 milyon dolardı. Uyuşturucu programı kaynaklarının yüzde 99’u ve suç programının yüzde 49’u gönüllü katkılardan; geri kalanı da Birleşmiş Milletlerin düzenli bütçesinden karşılanır.

Merkez: Viyana International Center, Wagramersyrasse 5,
Posta Kutusu 500, A-1400 Viyana, Avusturya
Tel.(43-1) 26060-0; Fax: (43-1) 20660-5066; E-posta: unodc@unodc.org

Birleşmiş  Milletler Çevre Programı (UNEP)
(www.unep.org)
Birleşmiş Milletler Çevre programı 1972 yılında kuruldu. Programın görevi çevre koruması konusunda, ulusların ve insanların yaşam kalitelerini gelecek nesillerinkini feda etmeden yükseltmeye öncülük etmek ve bu konuda  ortaklıkları teşvik etmektir.

Çevre alanında Birleşmiş Milletlerin başlıca organı olan UNEP, küresel çevre gündemini belirler, Birleşmiş Milletler sistemi içinde sürdürülebilir kalkınmanın çevresel boyutunun uygulanmasını sağlar ve küresel çevre koruma faaliyetlerinin savunuculuğunu yapar.

UNEP’in 58 ülkeden oluşan İdare Konseyi yılda bir toplanır. Programlar, hükümetlerin gönüllü katkılarından oluşan ve vakıf fonu ve Birlemiş Milletler düzenli bütçesinden küçük bir ödenekle desteklenen Çevre Fonu ile finanse edilir. 2003-2004 bütçesi 130 milyon dolardır, 605 tane çalışan personeli vardır.

Merkez: Birleşmiş Milletler Bulvarı, Gigiri, Posta Kutus 30552, Nairobi, Kenya
Tel: (254-20) 621-234; Fax: (254-20)624-489/490; E-posta: cpiinfo@unep.org

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP)
(www.undp.org)

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı, BM’nin küresel kalkınma ağını oluşturur.  Değişim yanlısı olan UNDP, ülkeleri bilgi, deneyim ve kaynakla buluşturur ve halklarına daha iyi bir yaşam kurmaları için yardım eder. UNDP, 160’dan fazla ülkede, küresel ve ulusal kalkınma engellerine karşı yerel unsurlarla birlikte çözüm önerileri üretir. Ülkeler, yerel potansiyellerini geliştirirken, UNDP’nin ve onun geniş bir alanda faaliyet gösteren ortaklarının uzmanlığına başvururlar.

Dünya liderleri, 2015 yılı ortasına kadar yoksulluğun önüne geçme hedefini de içeren  Bin Yıl Kalkınma Hedeflerini gerçekleştirme tahhütünde bulundular. UNDP bu hedeflere ulaşılmak üzere harcanan küresel ve ulusal çabaları bir araya getirerek koordinasyonu sağlar. UNDP’nin temel çalışma alanlarını demokratik yönetişim, yoksulluğun azaltılması, kriz yönetimi ve acil yardım, enerji ve çevre, bilgi ve haberleşme teknolojileri ve HIV/AIDS oluşturur.

UNDP ayrıca; BM Sermaye Geliştirme Fonu’nu (UNDCF), BM Kadınlar Kalkınma Fonu’nu (UNIFEM) ve BM Gönüllülerini yönetir. Hem gelişmiş, hem de gelişmekte olan ülkeleri temsil eden 36 üyesi bulunan İcra Kurulu tarafından yönetilir. Önemli yayınların arasında yıllık İnsani Kalkınma Raporu yer almaktadır.

Merkez: 1 UN Plaza, New York, NY 10017, ABD
Tel: (1-212)906-5000; Fax: (1-212) 906-5001; E-posta: hq@undp.org

Birleşmiş Milletler Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Kadının Güçlendirilmesi Birimi (UN Women / BM Kadın Birimi)
(www.unwomen.org)

Genel Kurul 2010 yılında Birleşmiş Milletler Kadınlar için Kalkınma Fonu, Kadınların İleriye Götürülmesi Birimi, Toplumsal Cinsiyet Özel Danışmanı Ofisi, Birleşmiş Milletler Kadınların İlerlemesi için Uluslararası Araştırma ve Eğitim Enstitüsü olarak bilinen dört BM kuruluşu ve ofisinin mevcut görev ve fonksiyonlarını birleştirerek Birleşmiş Milletler Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Kadının Güçlendirilmesi Birimi’ni (www.unwomen.org) oluşturdu. UN Women kadınlar ve kız çocuklarının ihtiyaçlarının karşılanmasında ilerlemenin hızlandırılmasını amaçlamaktadır.

UN Women politikalar oluşturulması konusunda Kadının Statüsü Komisyonu ve diğer hükümetler arası organları ve ayrıca kadınlarla ilgili konularda standartların uygulanması konusunda üye devletleri destekler. BM sisteminin tümünün toplumsal cinsiyet eşitliği konusundaki ilerlemesinin izlenmesi de dahil olmak üzere UN Women BM’nin toplumsal cinsiyet eşitliği taahhütlerini yerine getirmesi konusunda BM sistemini sorumlu görür. UN Women’ın 500 milyon Dolarlık hedef bütçesi vardır.

UN Women’ın İcra Direktörü Güney Afrika’dan Phumzile Mlambo-Ngcuka’dır.

Merkez: 220 East 42nd Street New York , NY 10017
Tel: 1-646-781-4400; Fax: 1-646-781-4444

 

Birleşmiş Milletler Gönüllüleri (UNV)
(www.unv.org)

BM’nin gönüllü kanadı olan Birleşmiş Milletler Gönüllüleri programı, yaklaşık 150 ülkede barışı, yardım ve kalkınma girişimlerini destekler. 1970 yılında Genel Kurul tarafından oluşturulan Birleşmiş Milletler Gönüllüleri, BM Kalkınma Programı tarafından yönetilir ve UNDP/UNFPA’ya rapor verir. UNDP, ülke ofislerinde gönüllü göndermek ve gönüllülük fikrini teşvik etmek için çalışır. Gönüllülüğe dayalı bir program olan UNV, Birleşmiş Milletler ailesi içinde ve uluslararası girişimler bazında emsalsiz bir konumdadır.  Meslek hayatının en verimli döneminde olan profesyonelleri sektörel ve toplumsal projelerde, insani yardım faaliyetlerinde ve insan hakları ve demokrasinin teşviki çalışmalarında görevlendirir.

Yılda yaklaşık 160 milletten 5000’den fazla UNV mensubu, gelişmekte olan 140 ülkede faaliyet göstermektedir. Çalışanların 2/3’ü gelişmekte olan 1/3’ü ise sanayileşmiş ülkelerden gelmektedir. 1971 yılında 30.000’den fazla insan UNV bünyesinde hizmet vermiştir.

Yüksek kalite ve iş deneyimi personel alımında koşulan ön şartlardır. İnsani, sektörel ve diğer görevlerdeki atamalar daha az olmakla birlikte sözleşmeler normalde 2 yıllık yapılır. Gönüllülere aylık olarak mütevazi bir ödeme yapılır. Bütçesini, UNDP, BM teşkilatları ve mali katkıda bulunan ülke ve kuruluşlar aracılığıyla sağlanır.

Merkez: Postfach 260 111, D-53153 Bonn, Almanya
Tel: (49-228) 815-2000 Fax: (49-228) 815-2001; E-posta: information@unv.org

Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu (UNFPA)
(www.unfpa.org)

Genel Kurul tarafından 1969 yılında oluşturulması kararlaştırılan Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu, gelişmekte olan ve geçiş ekonomisine sahip ülkelere nüfus ile ilgili konularda destek sağlayan en büyük uluslararası fondur. Talepleri doğrultusunda ülkelere kişisel tercihe dayanarak üreme sağlığı ve aile planlama hizmetleri hususlarında yardım eder ve sürdürülebilir kalkınma çabalarına destek olacak nüfus politikalarının belirlenmesine katkıda bulunur. Genel Kurul’un yardımcı bir organı olmakla birlikte UNDP ile aynı İcra Kurulu’na sahiptir.

UNFPA’nın bütçesi bağışlardan oluşmaktadır. 2002 yılında yaklaşık 261,1 milyon dolara ulaşan bütçeye ilave olarak 113 milyon dolar da özel etkinlikler için toplanmıştır. UNFPA bütçesinin yaklaşık yüzde 64’ü ergen üreme sağlığı hizmetleri vermek; obstetrik fistül gibi annelerde görülen rahatsızlıkları azaltmak; HIV/AIDS’e dikkat çekmek ve acil yardım desteği anne sağlığı, aile planlaması ve cinsel sağlık konularında kullanılmaktadır.

UNFPA yardımlarının yaklaşık yüzde 20’si nüfus ve kalkınma politikalarıyla bağlantılıdır. Bilgi sağlamak, politika oluşturmak ve nüfus planlamasında ulusal bir kapasite oluşturmak suretiyle kalkınma ve nüfus dinamikleri arasında denge kurmaya çalışmaktadır. Geri kalan meblağ ise savunuculuk faaliyetleri için kullanılır.

Merkez: 220 Doğu 42. Sokak, New York, NY 10017,ABD
Tel: (1-212) 297-5000; Fax: (1-212) 370-0201; E-posta: hq@unfpa.org

Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR)
(www.unhcr.org)

Genel Kurul tarafından 1950 yılında kurulan Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği, dünya çapında mültecilerin korunması ve mülteci problemlerinin çözüme kavuşturulması (UNHCR) için uluslararası faaliyetler yürütmek ve bu alandaki diğer faaliyetleri koordine etmekle görevlidir. Kuruluşundan bu yana UNHCR, yaklaşık 50 milyon mülteciye yardım elini uzatmış ve 1954 ve 1981 yıllarında Nobel Barış ödülünün sahibi olmuştur.

UNHCR’nin “uluslararası koruma” olarak bilinen en büyük sorumluluğu mültecilerin sığınma hakkını da içeren temel insan haklarına saygı gösterilmesini ve zulüm görmekten korktukları ülkelere rızaları dışında gönderilmelerinin önüne geçmektir. UNHCR ayrıca uluslararası mülteci anlaşmalarını destekler; hükümetlerin uluslararası hukuka uygun davranıp davranmadığını gözlemler ve göç eden sivillere gıda, su, barınak ve tıbbı bakım gibi parasal yardım yapar. UNHCR,  mülteciler için gönüllü olarak ülkelerine geri dönmelerini, ilk sığınma talep ettikleri ülkeye entegrasyonlarını veya üçüncü bir ülkede yerleşmelerini sağlamak gibi  uzun vadeli çözümler üretmeye çalışır.

UNHCR, sadece 2003 yılı içinde, 115 ülkede 254 bürosunda 5000 den fazla personeli ile  yurtlarına geri dönenler ve kendi ülkelerinde yerlerinden edilenler dahil olmak üzere yaklaşık 20 milyon insana sahip çıkmıştır. UNHCR, aralarında hükümetler, hükümetler arası kuruluşlar, uluslararası teşkilatlar ve STK’lar olmak üzere 700’ün üstünde ortağa sahiptir.  

Yüksek Komiserliğin programları, 64 üye ülkeden oluşan UNHCR İcra Komitesi tarafından onaylanır ve denetlenir. Programlar, başta hükümetler olmak üzere bireylerin ve çeşitli teşkilatların gönüllü katkıları ile finanse edilir; UNHCR, Birleşmiş Milletler düzenli bütçesinden yalnızca idari giderlerde kullanılan toplam bütçenin yüzde 2’sine tekamül eden bölümü alır. 2003 yılı bütçesi yaklaşık 1.18 milyar dolar olarak hesaplanmıştır.

Merkez: Case Postale 2500, CH-1211 Genevre 2, İsviçre
Tel: (41-22) 739-8111; Fax: (41-22) 739-7314/15/16; E-posta: hqpi00@unhcr.ch

 

 

Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF)
(www.unicef.org)

Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu 1946 yılında; yoksulluk, şiddet, hastalık ve ayrımcılığın çocukların yoluna çıkardığı engelleri aşmaya yardım etmek için kurulmuştur. Dünya genelinde en çok kabul gören insan hakları anlaşması olan Çocuk Hakları Sözleşmesi doğrultusunda çalışmalarını yürütür. UNICEF, çocukların bakımının ve haklarının korunmasının insanlığın gelişiminin temeli olduğuna inanmaktadır.

UNICEF,  doğumdan itibaren ergenlik süresince çocuk sağlığının her yönüyle ilgilenir. Tüm çocukların yaygın çocuk hastalıklarına karşı aşılanmalarını ve çocuk ve annelerin iyi beslenmelerini temin eder. Gençler arasında HIV/AIDS’in yayılmasını önlemeye çalışır ve bu virüsü taşıyan çocukların ve ailelerin onurlu bir şekilde yaşamalarına yardım eder. UNICEF, kızların eğitimi destekler. Acil durumlarda ve çocukların şiddete, tecavüze ve istismara maruz kaldıkları yerlerde yaraları sarmaya çalışır.  Çocuklar için Küresel Hareket’in bir parçası olarak UNICEF, gençleri, hayatlarını ilgilendiren konularda seslerini yükseltmeleri ve karar verme sürecine  katılmaları konusunda teşvik eder. UNICEF, çocukların ve gençlerin tüm çalışmalarına aktif olarak katılmasını desteklemektedir.

UNICEF, 36 ülkenin delegelerinden oluşan ve politikalarını, programlarını ve finansmanını idare eden İcra Kurulu tarafından yönetilir.  Dünya çapında 158 ülke ve bölgede çalışan 7000’den fazla UNICEF personeli vardır. UNICEF fonu tamamen gönüllü katkılarla desteklenmektedir. 2002 yılı toplam program harcamaları 1 milyar doların biraz üstünde gerçekleşmiştir. En güçlü destekçisi hükümetler olan UNICEF, özel sektör ve sanayileşmiş ülkelerdeki Ulusal Komiteler aracılığıyla önemli ölçüde yardım almaktadır.

UNICEF, 1965 yılında Nobel Barış Ödülü ile ödüllendirilmiştir. Başlıca yayını olan Dünya Çocukları Devleti yıllık olarak basılmaktadır.

Merkez: UNICEF House, 3 United Nations Plaza, New York, NY 10017,ABD
Tel: (1-212) 326-7000; Fax: (1-212) 888-7465; E-posta: info@unicef.org

Dünya Gıda Programı (WFP)
(www.wfp.org)

Yıllık yaklaşık 4 milyon metrik ton gıda dağıtımından sorumlu olan Dünya Gıda Programı dünyanın en büyük insani yardım örgütüdür. BM Sistemi içinde gıda yardımından yetkili merci olarak 1963 yılında kurulan WFP’nin görevi açlık ve yoksullukla mücadele ederek gelişmekte olan ülkelerde yaşayan fakir insanlara yardım etmek, gıda yardımı yaparak ekonomik ve sosyal kalkınmayı teşvik etmektedir.

WFP, küresel düzeyde yürüttüğü okullara gıda yardımı kampanyası aracılığıyla dünyadaki 300 milyon iyi beslenmeyen çocuğun beslenmesini ve eğitimini temin etmeye çalışmaktadır. Acil durumlarda, WFP savaş, doğal ya da insan kaynaklı felaketlerin kurbanlarına hızlı, hayat kurtarıcı yardımlar ulaştırmaktadır. WFP gıda kaynaklarının büyük bir bölümü bağış yapan ülkelerden gelse de 300 milyon dolardan fazlası WFP’nin çok ve iki taraflı iktisadi kaynaklarından sağlanmaktadır. Gelişmekte olan ülkelerden hiçbir BM teşkilatı ve programın almadığı kadar çok mal ve hizmet satın almaktadır.

WFP’nin çoğu merkez dışında çalışan 9000’den fazla personeli vardır. 2002 yılında 82 ülkeden 72 milyon insana yaklaşık 3.7 milyon ton gıda dağıtımı yapmıştır. 2003 yılında WFP, 4.13 milyon dolarlık bütçesine yapılan cömert katkıların sayesinde 40 yıllık tarihinde bir rekora imza atarak gıda yardımı ile 110 milyon insana ulaşmıştır. WFP, on yıllardır kıtayı vuran en büyük gıda felaketinin yaşandığı Afrika’da 40 milyon insanı beslerken aynı zamanda  Irak’ta gelmiş geçmiş en büyük insani operasyona imza atmıştır. Darfur’da her gün 3 milyon kişiye yiyecek temin etmektedir.

WFP; 36 üyesinin bir yarısı ECOSOC ve diğer yarısı da FAO tarafından seçilen İcra Kurulu tarafından yönetilir. Yılda 4 kere toplanan Kurul, WFP’nin yürüttüğü insani yardım faaliyetleri ve gıda yardımı çalışmalarını gözden geçirir.

Türkiye WFP’nin en fazla gıda alımı yaptığı ilk 30 ülke arasındadır.

Merkez: Via C.G. Viola 68, parco dei Medici, 0048 Roma, İtalya
Tel: (39-06) 6513-1; Fax: (39-06) 6513-2840; E-posta: wfpinfo@wfp.org

 

Birleşmiş Milletler Filistin Mültecilerine Yardım Kuruluşu (UNRWA)
(www.unrwa.org)

UNRWA, 1948 yılında Arap-İsrail ihtilafı sonrasında BM Genel Kurulunun
kararıyla Filistinli mültecilere yardım amacıyla oluşturuldu. Faaliyetlerine 1950
yılının Mayıs ayında başlayan UNRWA'nın görev süresi, Filistin mülteci sorununa
çözüm bulunamaması üzerine, Genel Kurul tarafından, çeşitli kereler uzatılmıştır. Genel Kurul tarafından alınan son karar çerçevesinde 30 Haziran 2011 tarihine kadar görev süresi bir kez daha uzatılmıştır.

UNRWA ilk olarak 1948 Arap-İsrail İhtilafında evlerini kaybeden ve yurtlarından olan 750.000 Filistinli mülteciye acil yardım ulaştırdı. Şimdi Ürdün, Lübnan, Suriye ve Gaza Şeridindeki 59 mülteci kampında yaşayan 1.3 milyon insan dahil olmak üzere Orta Doğu’daki kayıtlı 4 milyonun üzerindeki Filistinli Mültecinin eğitim, sağlık, yardım ve sosyal hizmetler gibi temel ihtiyaçlarının başlıca tedarikçisidir. 2000 yılı Ekim ayından bu yana Teşkilat ayrıca, işgal altındaki Filistin bölgesinde kargaşanın olumsuz etkilerini hafifletmek için acil yardım operasyonu yürütmüştür.

UNRWA operasyonları, Gaza ve Amman’daki merkezlerce denetlenir ve desteklenir. Doğrudan Genel Kurul’a rapor veren Genel Komiser; Belçika, Mısır, Fransa, Japonya, Ürdün, Lübnan, Suriye, Türkiye, İngiltere ve Birleşmiş Milletlerden oluşan Danışma Komisyonu tarafından desteklenmektedir.

BM’nin 100’ün üzerindeki uluslararası personel kadrosunun masraflarını üstlendiği UNRWA’nın, başlıca Filistinli mülteciler olmak üzere mülteci kamplarında 20.000’in üzerinde çalışan personeli bulunmaktadır. UNRWA normal ve acil operasyonlarını yürütmek için gönüllü katkılara bağlıdır. Çoğunluğu nakit olan katkıların yüzde 7’lik bölümü başlıca ihtiyacı olan mültecilere gıda yardımı olarak verilmektedir. 2003 yılı düzenli bütçesi 344 milyon dolar olarak belirlenmiştir. Türkiye UNRWA'ya 2006 yılında 1,75 milyon dolarlık ayni ve nakdi yardımda bulunmuştur.

Merkez (Gaza): Gamal Abdul Nasser Sokağı, Gaza Şehri
Tel: (972-8) 677-7333; Fax: (972-8)677-7555; E-posta: unrwa-pio@unwra.org

Merkez (Amman,Ürdün): Bayader Wadi Seer, Posta Kutusu 140157,Amman 11814, Ürdün
Tel: (962-6) 582-6171/6176; Fax: (962-6) 582-6177; E-posta: jorpio@unwra.org

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği (OHCHR)
(www.ohchr.org)

Genel Kurul 1993 yılında, Birleşmiş Milletler insan hakları faaliyetlerinin başlıca resmi sorumlusu olarak Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği kadrosunu kurdu. Yüksek Komiserlik; tüm sivil, kültürel, ekonomik, siyasi ve sosyal haklarının kullanımını teşvik etmek ve korumakla yükümlüdür.  Bu görevi İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Bürosu ile yürütür.

OHCHR, Birleşmiş Milletler insan hakları çalışmalarının ana uygulayacısıdır. Rapor hazırlar Genel Kurul’un ve diğer karar organlarının talebi üzerine araştırmalar yapar. İnsan haklarının teşviki ve korunması konularında hükümetlerle, uluslararası, bölgesel ve sivil toplum kuruluşları ile işbirliği yapar. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Organları’nın toplantılarında sekreterya görevini üstlenir. 500’ün üstünde personeli olan OHCHR 5 bölüme ayrılır:

  • Araştırma ve Kalkınma Bölümü: insan hakları konularında araştırma ve analizler yapar; bireyin refah seviyesini geliştirmesine imkan tanıyan “kalkınma hakkını” gerçekleştirilmesi için stratejiler belirler ve uygulanışlarını denetler.
  • Faaliyet ve Program Bölümü ülkelere kapsamlı teknik program desteği sağlar; soruşturma heyetlerine destek verir ve insan hakları eğitimi alanlarındaki faaliyetlere katkıda bulunur.
  • Destek Hizmetleri Bölümü, İnsan Hakları Komisyonu ve diğer Birleşmiş Milletler insan hakları organlarına destek verir.
  • Dış İlişkiler Bölümü medya ile ilişkilerden sorumludur, STK’lar ve sivil toplumla ortaklıkları koordine eder ve bağış toplama işlerini takip eder.
  • Yeni oluşturulan Özel Prosedürler Bölümü, dünya çapında meydana gelen insan hakları ihlallerini belgelemek, insan hakları ihlalleri mağdurlarını korumak  ve haklarını savunmak amacıyla kurulan İnsan Hakları Komisyonu’nun özel raportör, özel temsilci ve tematik çalışma grupları gibi mekanizmalarına destek verir.

 

Merkez: 8-14 Avenue de la Paix, CH-1211 Genevre 10, İsviçre
Tel: (41-22)917-9000; Fax: (41-22) 917-9010
E-posta: InfoDesk@ohchr.org (Konu alanında bilgi isteği)

 

Birleşmiş Milletler Habitat Programı
(www.unhabitat.org)

Eski adıyla Birleşmiş Milletler İnsani Yerleşim Merkezi olan BM Habitat Programı (UN-HABITAT) kamuoyuna yönelik bilgilendirme faaliyetleri, politika oluşturma, kapasite geliştirme, bilgi üretme ve hükümetler ile sivil toplum arasındaki ortaklıkları güçlendirme yoluyla sürdürülebilir insani yerleşimin gelişmesini sağlar.

UN-HABITAT, 1978 yılında kurulmuştur. “Habitat Gündemi”ni uygulayan ve Birleşmiş Milletler ailesi içinde insani yerleşimi geliştirme faaliyetlerini koordine eden ana teşkilat olan UN-HABITAT’ın iki öncelik alanı vardı: herkese yetecek barınak ve sürdürülebilir  kentsel gelişim. UN-HABITAT, uluslararası topluma 2020 yılına kadar gecekondu bölgesinde yaşayan 100 milyon insanın yaşam standartlarını arttıracak olan Bin Yıl Kalkınma Hedeflerini gerçekleştirmesinde yardım eder.

BM Habitat Programı, hükümetleri, yerel yönetimleri, STK’ları ve özel sektörü destekler ve onlarla ortaklıklar kurarak çalışmalar yürütür. Teknik programları ve projeleri gecekonduların ıslah edilmesi, kentsel yoksulluğun azaltılması, afetler sonrası yeniden yapılanma, şehir suyunun tedarik edilmesi, sağlık koşullarının geliştirilmesi ve barınak dağıtımı için yurtiçi finansman kaynaklarının seferber edilmesi gibi geniş bir yelpaze üzerine odaklanmaktadır.

BM HABITAT, her iki yılda bir toplanan ve 58 üyeden oluşan Yönetim Konseyi tarafından yönetilir. 2002-2003 dönemi için dönemin nihai harcamaları hariç yaklaşık 300 milyon değerinde ödenek almıştır. Programın önde gelen iki yayını: dünya çapındaki beşeri yerleşimlerin tam bir incelemesi olan İnsani Yerleşim Küresel Raporu ve Dünya Şehirleri Devleti’dir.

Merkez: Posta Kutusu 30030,00100 Nairobi GPO,Kenya
TelL254-20)621-234;Fax:(254-20) 624-266/267;E-posta: infohabitat@unhabitat.org

Birleşmiş Milletler Proje Organizasyonu Hizmetleri (UNOPS)
(www.unops.org)

Birleşmiş Milletler Proje Organizasyonu Hizmetleri, gelişmekte olan ve ekonomileri değişme sürecindeki ülkelere barış, toplumsal istikrar, ekonomik büyüme ve sürdürülebilir kalkınma arayışlarında yardım etmek amacıyla proje kaynakları yönetimi konusunda destek vermektedir.

BM sistemi üyelerinin talebi doğrultusunda UNOPS, genel proje yönetiminden kredi yönetimi, finansman yönetimi, proje denetimi, istihdam, satın alma ve eğitim gibi konularda destek hizmeti sunmaktadır. Ekonomik sonuçlar elde etmek için hizmetlerini müşterilerinin özel ihtiyaçlarına göre uyarlar ve taleplere  esnek ve hızlı bir şekilde cevap verir.

UNOPS, verilen hizmetlerden aldığı ücretlerle kendi kendini finanse eder. 2002 yılı geliri 43.8 milyon olmuştur; yönettiği projelerin değeri ise 503 milyon doları bulmuştur. 330 personeli, 4,900 ulusal proje personeli, 560 uluslararası proje personeli ve uzmanı, ve 1,500 uluslararası danışmanı vardır.

Merkez: 405 Lexington Bulvarı, New York, NY 10174,ABD
Tel: (1-212) 457-4000; Fax: (1-212) 457-4001; E-posta: unops.newyork@unops.org

Birleşmiş Milletler Üniversitesi (UNU)
(www.unu.edu)

Birleşmiş Milletler Üniversitesi; araştırma, lisansüstü eğitim ve Birleşmiş Milletler’in  barış ve kalkınma ilkelerine katkıda bulunacak bilgileri yaymaya gayret eden uluslararası akademisyenlerden oluşur. Üniversite, tüzüğünün 1973 yılında kabul edilmesinin ardından 1975 yılında faaliyetlerine başlamıştır. Üniversitenin dünya çapında 14 Araştırma ve Eğitim Merkezi ve Programı vardır.

UNU, tamamen hükümetler, kuruluşlar, vakıflar ve bireysel bağışçılardan gelen gönüllü katkılarla finanse edilir. Birleşmiş Milletler bütçesinden hiçbir ödenek almamaktadır: harcamalarını karşılayacak yıllık temel geliri yardımlardan toplanan gelirlerdir. UNU’nun 2003 yılı bütçesi 36.8 milyon ABD Dolar olarak belirlenmitir. 247 personeli vardır.

UNU, her yıl toplanan 24 üyelik Konsey tarafından yönetilir.

Merkez: 53-70 Jinguame 5-Chome, Shibuya-ku, Tokyo 150-8925, Japonya
Tel: (81-3) 3499-2811; Fax: (81-3) 3499-2828; E-posta: mbox@hq.unu.edu

 

Birleşmiş Milletler Uluslararası  Kadının İlerlemesi İçin Araştırma ve Eğitim Enstitüsü (INSTRAW)
(www.un-instraw.org)

Birleşmiş Milletler Uluslararası Kadının İlerlemesi İçin Araştırma ve Eğitim Enstitüsü,  ilk Kadınlar Dünya Konferansı’nın tavsiyesi doğrultusunda 1976 yılında kuruldu. Kadınların ilerlemesine katkıda bulunmak, kalkınma sürecine aktif ve eşit katılımlarını sağlamak, cinsiyet eşitliği konularında bilinçlendirmek ve cinsiyet eşitliğini sağlamak amacıyla dünya çapında ağ kurmak için uluslararası düzeyde politikalar belirleyen; eğitim programları düzenleyen ve yürüten tek merkezdir.

Kurum 1999 yılından bu yana, Cinsiyet Eşitliği Bilinçlendirme Bilgi ve Ağ Sistemi (GAINS) aracılığıyla, toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanmasının kadın ve erkeklerin kalkınma üzerinde oynadıkları role etkileri konusunda bilgilendirme çalışmaları yapmaktadır. Kurum ayrıca,  toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda ortaklıklar kurma, bilgi toplumunda kadın ve erkeğin  yeri, küreselleşmenin kadınlar üzerindeki etkisi, toplumsal cinsiyet eşitliği ve barış gibi stratejik alanlarında araştırmalar yürütür.

Merkez: César Nicolas Penson 102-A, Santa Domingo, Dominik Cumhuriyeti
Tel: (1-809) 685-2111; Fax: (1-809) 685-2117; E-posta: comments@un-instraw.org

Birleşmiş Milletler Suç ve Adalet Araştırmaları Enstitüsü (UNICRI)
(www.unicri.it)

Birleşmiş Milletler Bölgelerarası Suç ve Adalet Araştırmaları Enstitüsü, dünya çapında gelişen olaylar hakkında veri toplar, analizler yapar, elde ettiği bulguları kamuoyu ile paylaşır, eğitim ve teknik işbirliği projeleri yürütür.

1968 yılında kurulan UNICRI, özellikle insan kaçakçılığı, yolsuzluk ve terörizm gibi organize suçlar hakkında güvenilir veri tabanı oluşturmak ve bilgi elde etmek için ilgili ülkelerle işbirliği içinde analizler yapar. Sosyo-ekonomik kalkınmaya katkıda bulunmak ve insan haklarını korumak için suç önleme ve kontrolü konusunda strateji belirleme, politika oluşturma, uygulama ve düzenlemesine destek olacak pratik sistemler tasarlar.

Kurum ayrıca, bu alanlarda uluslararası ve ulusal düzeylerde eğitim faaliyetleri planlar ve yürütür ve uluslararası kriminoloji belge merkezi aracılığıyla bilgi alışverişini teşvik eder.

UNICRI üye devletlerden, resmi kuruluşlardan ve sivil toplum kuruluşlarından ve akademik kurumlardan alınan gönüllü katkılarla finanse edilmektedir.
Merkez: Viale Maestri del Lavoro 10,10127 Turin,İtalya
Tel: (39-011) 653-7111; Fax. (39-011) 631-3368; E-posta: unicri@unicri.it

Birleşmiş Milletler Eğitim ve Araştırma Enstitüsü (UNITAR)
(www.unitar.org)

Birleşmiş Milletlerin özerk bir organı olarak 1965 yılında kurulan Birleşmiş Milletler Eğitim ve Araştırma Enstitüsü, eğitim ve araştırma yoluyla Birleşmiş Milletlerin etkinliğini güçlendirmek için çalışmaktadır. UNITAR, 21.yüzyılın sorunlarıyla başa çıkmalarına yardımcı olmak için ülke uzmanlarına eğitim verir; yeni eğitim ve kapasite geliştirme yaklaşımlarını keşfetmek için araştırmalar yapar; ve ülkelerin ihtiyaçlarına cevap verecek eğitim ve kapasite geliştirme programlarını geliştirmek ve organize etmek için diğer Birleşmiş Milletler kuruluşları, hükümetler ve STK’larla ortaklık kurar.

UNITAR, mütevelli heyeti tarafından yönetilir. Kurum, tamamen kendi kendini finanse eder ve hükümetlerin, uluslararası örgütlerin, vakıfların ve diğer sivil toplum kaynaklarının gönüllü katkılarıyla faaliyetlerini yürütür.  İki yıllık bütçesi yaklaşık 18 milyon  ABD Doları civarındadır. UNITAR faaliyetleri New York Ofisi ve Genevre’daki merkezinden yürütülür. Toplam 49 personeli vardır.

Merkez: Uluslararası Çevre Evi,Chemin des Anémones 11-13,
1219 Chatelaine, Genevre, İsviçre. Posta ile ulaşmak için : UNITAR, Palais des Nations, CH-1212 Genevre 10, İsviçre
Tel: (41-22) 917-1234; Fax: (41-22) 917-8047; E posta: info@unitar.org

Birleşmiş Milletler Sosyal Kalkınma Araştırmaları Enstitüsü (UNRISD)
(www.unrisd.org)

Birleşmiş Milletlerin özerk bir organı olarak 1963 yılında kurulan Birleşmiş Milletler Sosyal Kalkınma Araştırmaları Enstitüsü, kalkınmayı olumsuz yönde etkileyen günümüz sorunlarının sosyal boyutu üzerine araştırmalar yapar. UNRISD, hükümetlerin, kalkınma teşkilatlarının, siyasi örgütlerin ve akademisyenlerin, kalkınma politikalarının ve ekonomik ve sosyal değişim süreçlerinin farklı sosyal grupları nasıl etkilediğini daha iyi anlamalarına yardımcı olur.

UNRISD’in faaliyetleri tamamen gönüllü katkılardan karşılanmaktadır. 2002 yılında Danimarka, Finlandiya, Meksika, Hollanda, Norveç, İsveç, İsviçre ve İngiltere’den yaklaşık 2.5$ milyon katkı almıştır. Çeşitli vakıflardan, iki taraflı bağışçılardan ve Birleşmiş Milletler teşkilatlarından özel projeler için ek 1.1 milyon ABD Doları almıştır. 11 üyeli Kurul, UNRISD’in yıllık bütçesini ve araştırma programını kabul eder.

Merkez: Palais de Nations, CH- 1211 Genevre 10, İsviçre
Tel: (41-22) 917-3020; Fax: (41-22) 917-0650; E-posta: info@unrisd.org

Birleşmiş Milletler Silahsızlanma Araştırmaları Enstitüsü (UNIDIR)
(www.unidir.org)

1980 yılında kurulan Birleşmiş Milletler Silahsızlanma Araştırmaları  Enstitüsü, ulusal, bölgesel ve küresel çapta tüm insanların güvenliğini ilgilendiren güvenlik, silahsızlanma ve kalkınma alanlarında bağımsız araştırmalar yapar.

Enstitü, uzman düzeyinde toplantılar ve konferanslar düzenler; bölgesel ihtilaflar üzerinde odaklaşan yıllık burs programını karşılar; araştırma kurumlarının, STK’ların ve silahsızlanma, güvenlik, barış ve silah kontrolü ile ilgilenen sivil toplum gruplarının  online  veritabanlarını tutar. Geniş bir yelpazede kitap, rapor, belge ve her üç ayda bir basılı ve sanal ortamda Silahsızlanma Forumu’nu yayınlar.

UNIDIR faaliyetleri hükümetler ve bağışlardan gelen gönüllü katkılarla finanse edilir. Çekirdek kadrosuna ilaveten ziyaretçi akademisyenler ve araştırma stajyerlerine de zaman zaman görev verir.

Merkez: Palais de Nations, CH-1211 Genevre 10, İsviçre
Tel: (41-22) 917-3186 veya 917-4263; Fax: (41-22) 917-0176; E-posta: unidir@unog.ch

Özel Teşkilatlar ve Diğer Örgütler
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO)
(www.ilo.org)

1919 yılında kurulmuş olan Uluslararası Çalışma Örgütü, sosyal adaletin ve uluslararası insan ve çalışma haklarının iyileştirilmesi için çalışan bir Birleşmiş Milletler ihtisas kuruluşudur.

Dünya savaşının yarattığı karışıklık sonucu ortaya çıkan ve üç çeyrek asır süren değişim kargaşası ile yoğurulan Uluslararası Çalışma Örgütü, evrensel ve sürekli barışın ancak sosyal adalet ile sağlanabileceğini savunan bir temel ilke üzerine kurulmuştur.

İnsan haklarına saygı... yeterli yaşam standartları... insanca çalışma koşulları... istihdam olanakları... ekonomik güvence... Bunlar ILO'nun her yerde çalışanlara sağlamaya çaba gösterdiği sosyal adaletin temel unsurlarıdır.

Uluslararası Çalışma Örgütü, Sözleşmeler ve Tavsiye Kararları yoluyla çalışma hayatına ilişkin temel haklar, örgütlenme özgürlüğü, toplu pazarlık, zorla çalıştırmanın engellenmesi, fırsat ve muamele eşitliği gibi çalışmaya ilişkin tüm konuları düzenleyici uluslararası çalışma standartları oluşturur. Mesleki eğitim ve rehabilitasyon, istihdam politikasi, iş hukuku, endüstriyel ilişkiler, çalışma şartları, yönetimin geliştirilmesi, kooperatifler, sosyal güvenlik, çalışma istatistikleri, iş sağlığı ve güvenliği konularında teknik yardım sağlar. Bağımsız iş ve işveren örgütlerinin kurulmasını destekler ve bunlara eğitim ve danışmanlık hizmeti verir. Birleşmiş Milletler sistemi içinde Uluslararası Çalışma Örgütü'nün, yönetim kurullarına işçi, işverenin hükümetlerle eşit olarak katıldığı, kendine has olan üçlü bir yapısı vardır.

  • Uluslararası Çalışma Konferansı her yıl üye ülkelerin hükümet, işveren ve işçi delegelerini bir araya getirir. Uluslararası çalışma standartlarını belirler ve tüm dünyayı ilgilendiren sosyal sorunların ve çalışma sorunlarının tartışıldığı bir forumdur.
  • Yönetim Kurulu yılda iki kere toplanır ve ILO faaliyetlerini yürütür, programı ve bütçeyi hazırlar ve ILO standartlarına uyulmadığı belirtilen icraatları inceler.
  • ILO sekreteryası, merkez büroları, araştırma merkezi ve basımevi Cenevre’deki Uluslararası Çalışma Ofisi’nde faaliyet göstermektedir.

ILO; 1969 tarihinde 15. yılında Nobel Barış ödülünü kazanmıştır.  ILO’nun Genevre’daki merkezinde ve toplam 49 ofisinde yaklaşık 2,500 memur ve uzman çalışmaktadır. 2004 - 2005 yılı bütçesi 529 milyon ABD Doları  üzerinde belirlenmiştir.

Merkez: 4, routr des Morillions, CH-1211 Genevre 22, İsviçre
Tel: (41-22) 799-6111; Fax: (41-22) 798-8685; E-posta: ilo@ilo.org

 

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü
(www.fao.org)

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü, Birleşmiş Milletler sisteminin kırsal kalkınmadan sorumlu teşkilatıdır. Tarımsal kalkınma, kaliteli beslenme ve her zaman her insanın aktif ve sağlıklı bir yaşam için ihtiyaç duyduğu gıdaya ulaşması anlamına gelen gıda güvenliğini sağlayarak  yoksulluk ve açlığı azaltmaya çalışır.  FAO’nun kuruluş kararı 16 Ekim 1945 tarihinde Kanada’nın Quebec şehrinde düzenlenen konferansta alınmıştır ve o tarihten bu yana 16 Ekim Dünya Gıda Günü olarak kutlanmaktadır.

FAO, hükümetlere kalkınma desteği sunar, politika ve planlama konusunda  tavsiye verir; bilgi toplar; analiz eder ve elindeki verileri dağıtır; gıda ve tarım konularında uluslararası forum görevini üstlenir. Özel programları ile ülkelerin acil gıda krizlerine hazırlıklı olmalarını sağlar ve bağış yardımı yapar. FAO’nun ortalama olarak yürüttüğü proje sayısı 2000’dir.

Birleşmiş Milletler (BM) Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Orta Asya Alt Bölge Ofisini Ankara'da açmıştır., Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ve FAO Genel Direktörü Jacques Diouf tarafından 11 Temmuz 2007 tarihinde törenle açılan FAO Alt Bölge Ofisi, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Tacikistan ve Türkmenistan ile Türkiye arasında tarım alanında yapılan çalışmaların koordinasyonunu sağlamaktadır.  Ofis binası Türk hükümeti tarafından FAO’ya tahsis edilmiştir.

Bu bağlamda, Türkiye, Orta Asya ülkelerinde yürütülecek FAO bağlantılı projeler için 5 yıl süreyle, yılda 2 milyon dolar katkıda bulunmayı öngörmüştür.

FAO, üye devletlerin oluşturduğu, iki yılda bir toplanan Konferans tarafından yönetilir. Konferans, oturumları arasında yönetim organı olarak hizmet vermek üzere 49 üyeden oluşan bir Konsey seçer.

FAO bütçesi 2002-2003 dönemi için 651.8 milyon ABD Doları olarak belirlenmitir. FAO’nun merkezde ve sahada çalışan 3,700 personeli vardır.

Merkez: Viale dele Terme di Caracalla, 00100 Roma, İtalya
Tel: (39-06) 5705-1; Fax: (39-06)5705-3152; E-posta: FAO-HQ@fao.org

Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO)
(www.unesco.org)

UNESCO 1946 yılında insanoğlunun entellektüel ve ahlaki dayanışmasından güç alan kalıcı bir dünya barışı kurma amacıyla kurulmuştur. Faaliyet alanları; eğitim, doğa bilimleri, sosyal ve beşeri bilimler, kültür ve iletişimdir.

Programlarının amacı barış kültürünü, beşeri ve sürdürülebilir kalkınmayı teşvik etmektir. Herkes için eğitim; uluslararası bilimsel programlar aracılığıyla çevre araştırmaları yapmak; kültürel kimliklerin ifade edilmesini desteklemek; doğal ve kültürel dünya mirasını korumak ve geliştirmek; gelişmekte olan ülkelerin haberleşme kapasitelerini güçlendirirken serbest bilgi akışını ve özgür medyayı teşvik etmek öncelikleri arasındadır.

UNESCO’nun, 190 Ulusal Komisyondan oluşan bir sistemi vardır ve yaklaşık 5000 UNESCO Birliği,  Merkezi ve Kulübü tarafından desteklenir. 350 STK ile resmi ilişkileri olan örgüt, çeşitli vakıflar ve uluslararası ve bölgesel ağlarla işbirliği yapar.

UNESCO’nun yönetim organı olan Genel Konferans tüm üye devletlerden oluşur ve iki yılda bir toplanır. Konferansın seçtiği 58 üyeden oluşan İcra Kurulu, Konferansın onayladığı programları denetlemekle görevlidir.

UNESCO bünyesinde 2,145 personel çalışmaktadır. 2002-2003 dönemi düzenli bütçesi 544 milyon ABD Doları olarak belirlenmiştir.

Merkez: 7 Place de Fontenoy,75352 Paris 07-SP, Fransa
Tel: (33-1) 4568-1000; Fax: (33-1) 4567-1690; E-posta: bpi@unesco.org

Dünya Sağlık Örgütü (WHO)
(www.who.int)

Dünya Sağlık Örgütü 1948 yılında kurulmuş olup sağlık alanında uluslararası teknik işbirliğini teşvik eder; hastalıkları kontrol altına almak ve ortadan kaldırmak için programlar yürütür ve yaşam kalitesini arttırmayı amaçlar. Hedefi tüm insanların mümkün olan en yüksek sağlık düzeyine ulaşmasıdır.

Stratejik hedefleri şunlardır,

  • Özellikle yoksul ve dışlanmış nüfuslarda aşırı ölümleri, hastalıkları ve sakatlıkları azaltmak;
  • Sağlıklı yaşam tarzını teşvik etmek ve çevresel, ekonomik, sosyal ve davranışsal nedenlerle ortaya çıkan sağlık risklerini azaltmak;
  • İnsanların yasal taleplerine cevap veren, mali açıdan adil  olan  daha eşit ve etkili sağlık sistemleri geliştirmek;
  • Uygun sağlık politikaları geliştirmek, sosyal ve ekonomik, çevre ve kalkınma politikalarının sağlık boyutunu şekillendirmek.

WHO’ nun yönetim kurulu üye devletlerden oluşan (Cook adaları da dahil olmak üzere) ve her yıl toplanan Genel Kurul’dur. Karar ve politikaları, hükümetlerin atadığı 32 sağlık uzmanından oluşan ve iki yılda bir toplanan İcra Kurulu tarafından hayata geçirilir.

WHO’nun; Brazavil (Kongo); Washington (ABD); Kahire (Mısır); Kopenhag (Danimarka); Yeni Delhi (Hindistan) ve Manila’da (Filipinler) bölge ofisleri vardır.

WHO bünyesinde yaklaşık 3,500 personel bulunmaktadır. Örgütün 2002-2003 dönemi düzenli bütçesi 935.7 milyon ABD Doları olarak belirlenmiştir.

Merkez: 20 Avenue Appia, CH-1211 Genevre 27, İsviçre
Tel: (41-22) 791-2111; Fax. (41-22) 791-3111; E-posta: inf@who.int   
Uluslararası Para Fonu (IMF)
(www.imf.org)

1944 yılında Bretton Woods Konferansı'nda Kurulan Uluslararası Para Fonu:

  • Uluslararası parasal işbirliğini kolaylaştırır;
  • Döviz kuru istikrarını ve düzenli kambiyo rejimini teşvik eder;
  • Çok taraflı ödeme sisteminin kurulmasına ve döviz kısıtlamalarını kaldırmaya yardımcı olur;
  • Ödemeler dengesindeki uyumsuzlukları düzeltmeleri için üye devletlere geçici finansman sağlar.

IMF’nin “Özel Çekme Hakkı (SDR)” şeklinde uluslararası finans rezervi yaratma ve üyeleri arasında pay etme yetkisi vardır. Fon’un finansman kaynakları esas olarak 184 ülkenin ödediği üyelik ücretinden (kota) ibarettir. Kotalar, üye ülkelerin ekonomik güçlerine göre belirlenmektedir.

IMF’nin başlıca finansal rolü, ödemeler dengesinde sıkıntı yaşayan üyelere geçici kredi vermektir.  Fondan kredi alan ülkeler aldıkları kredilerin karşılığında sıkıntı çekmelerine neden olan sorunların yeniden ortaya çıkmasını engellemek için bir takım reformlar yapmayı kabul eder. IMF’den alınan kredi miktarları üyelerin kotalarıyla doğru orantılıdır. Fon ayrıca düşük gelirli üye ülkelere düşük faizli kredi imkanı da sunmaktadır.

Tüm üye ülkelerin temsil edildiği Yöneticiler Kurulu her yıl toplanır. Günlük işler 24 üyeden oluşan İcra Kurulu tarafından yürütülür. 24 üyesi Yönetim Kurul’unda bulunan Uluslararası Para ve Finans Komitesi yetki alanındaki konularda Kurul’a tavsiye verir.

IMF’nin 140 ülkeden İcra Kurulunun seçtiği Başkan tarafından yönetilen 2,650 personeli vardır.  2003 finans yılı için idari bütçesi 746.6 milyon ABD Doları seviyesinde gerçekleşmiştir.

IMF,  diğer çeşitli çalışmalarla birlikte iki yılda bir Dünya Ekonomisine Bakış ve Küresel Finansal İstikrar Raporu’nu yayınlar.

Merkez: 700 19. Sokak NW, Washington,D.C. 20431, ABD
Tel: (1-202) 623-7300; Fax: (1-202) 623-6278; E-posta: publicaffairs@imf.org

Dünya Bankası Grubu
(www.worldbank.org)

Dünya Bankası beş kurumdan oluşan bir gruptur: Uluslararası Yeniden Yapılanma ve Kalkınma Bankası (1945 yılında kuruldu); Uluslararası Finans Kurumu (1956); Uluslararası Kalkınma Birliği (1960); Çok Taraflı Yatırım Garanti Kurumu (1988) ve Uluslararası Yatırım Uyuşmazlıklarının Çözümü Merkezi (1966).

Bankanın genel hedefi dünya çapında yoksul ülke ekonomilerini güçlendirerek yoksulluğu azaltmaktır. Amacı, ekonomik büyüme ve kalkınmayı sağlayarak Binyıl Kalkınma Hedeflerine göre insanların yaşam standartlarını yükseltmektir. Banka kalkınmayı sağlamak için borç verme ve kapasite geliştirme faaliyetlerini iki sütuna dayamıştır: yatırım iklimi oluşturmak, iş ve sürdürülebilir kalkınma, yoksul insanlara yatırım yapmak ve onların kalkınma sürecine katılımlarına izin vermek.

Dünya Bankası, 185 üye ülke adına Yönetim Kurulu tarafından yönetilir. Banka Başkanı aynı zamanda Yönetim Kurulu Başkanıdır.

Dünya Bankası Grubu 2003 yılında 100’den fazla gelişmekte olan ülkede yürüttüğü çalışma  için 18,5 milyar ABD Doları ayırmıştır. Başlıca yayınlarından biri Dünya Kalkınma Raporu’dur.

Merkez: 1818 H Street NW, Washington, D.C. 20433, ABD
Tel: (1-202) 473-1000 Fax:(1-202)477-6391; E-posta: pic@worldbank.org
 
Uluslararası Yeniden Yapılanma ve Kalkınma Bankası (IBRD)
Temeli 1944 yılındaki Bretton Woods Konferansında atılan IBRD 1946 yılında faaliyete geçti. IBRD’nin amacı, analiz ve danışmanlık hizmetlerinin yanı sıra borç, garanti ve geri ödemesiz krediler aracılığıyla sürdürülebilir kalkınmayı teşvik ederek gelişmekte olan ülkelerdeki yoksulluğu azaltmaktır.

IBRD kar amacı gütmemekle birlikte 1948 yılından bu yana faaliyetleri sonucu gelir elde edebilir bir konuma gelmiştir.

Banka tüm gelirlerini uluslararası sermaye piyasalarında AAA notu alan değerli tahvillerin ve diğer hisse senetlerini satışa sunarak elde eder. Bankaya katılmaları halinde üye ülkeler IBRD Fonlarının yüzde 5’i gibi bir bir miktar ödeme yapmakla yükümlüdür. Banka kurulduğundan bu yana 380 milyar ABD Dolarının üzerinde kredi vermiştir.

Banka 2003 mali yılında 37 ülkede 99 yeni çalışmaya toplam 11,2 milyar ABD Doları kredi kullandırmıştır.

Uluslararası Kalkınma Birliği (IDA)

IDA, dünyanın en fakir ülkelerine 10 yıllık ödemesiz ve 35-40 yıl vadeli sıfır faizli kredi vererek yoksulluğu azaltmaya çalışır. Kurulduğu 1960 yılından  bu yana IDA,  2,5 milyar insanın yaşadığı dünyanın en fakir 81 ülkesine 142 milyar ABD Doları tutarında sıfır faizli kredi sağlamıştır.

IDA’nın bütün kaynakları bağışçı hükümetlerin katkılarından oluşur. Bu katkılar büyük ölçüde daha zengin IDA üyelerinden gelir; fakat bazı bağışçı ülkeler de IBRD kredilerinden yararlanır. Bağış yapan ülkelerden her üç yılda bir IDA Fonlarına yaptıkları katkıyı artrımaları istenir. IDA’nın kuruluşundan bu yana toplam 13 kez fonlarda artış yapılmıştır.

2003 mali yılında IDA  55 ülkede 141 proje için toplam 7.3 milyar ABD Doları borç vermiştir.

Uluslararası Finans Kurumu (IFC)

IFC, gelişmekte olan ülkelerde özel sektör projelerine en fazla kredi veren kuruluştur. Özel yatırımcılarla işbirliği içinde gelişmekte olan ülkelerdeki özel sektör girişimlerine ve projelere finansman sağlar ve tavsiye verir. Ayrıca danışmanlık hizmetleri aracılığıyla IFC, yerli ve yabancı tasarrufların ve yatırımların akışını sağlayacak olan şartları yaratma konusunda hükümetlere destek verir.

Amacı, üye ülkelerdeki teşebbüslerin ve etkili sermaye piyasalarının büyümesini destekleyerek ekonomik kalkınma sağlamaktır. IFC bir yatırıma yalnızca piyasa yatırımcılarının rollerini tamamlayacak özel katkılar yaptığında katılır. Ayrıca, gelişmekte olan ülkelere yapılacak yatırımların karlı olacağını kanıtlamaya çalışarak bu ülkelerde özel yatırımı etkileyen ve seferber eden bir katalizör görevi üstlenir.

IFC Dünya Bankası Grubu içinde ayrı bir kurumdur ve fonları IBRD’nin fonlarından farklıdır. 2003 mali yılında 64 ülkeden 204 şirkete verdiği taahhütler 3.9 milyar ABD Dolarına ulaşmıştır. 6.6 milyar ABD Doları sendikasyon kredileri dahil olmak üzere portföyü toplam olarak 23.4 milyardır.

Çok Taraflı Yatırım Garanti Kurumu (MIGA)

MIGA,  gelişmekte olan ülkelerdeki yabancı yatırımcılara döviz transferi, kamulaştırma, savaş ve sivil müdahale gibi ticari olmayan (örn. politik)  riskler nedeniyle meydana gelebilecek kayıplara karşı sigorta yaparak (garanti vererek) yabancı yatırımcıları bu ülkelere çekmeye çalışır. Yatırım fırsatları konusunda bilgi iletmeleri için ülkelere teknik destek verir.

MIGA’nın sermayesi  üyelerden alınan aidatlardan oluşur. Kurulduğu 1988 yılından itibaren verdiği sigorta teminatlarının tutarı 12.4 milyar ABD Dolarına ulaşmıştır.

MIGA, gelişmekte olan ülkelere başarılı bir şekilde sermaye akışı sağlamaktadır. Gelişmekte olan 85 ülkede 650’den fazla doğrudan yabancı yatırım girişimine verdiği taahhüt 50 milyar ABD dolarını bulmuştur.

Uluslararası Yatırım Uyuşmazlıklarının Çözümü Merkezi (ICSID)

ICISD, uzlaşma ve tahkim yoluyla hükümetler ve özel yabancı yatırımcılar arasındaki anlaşmazlıklara çözüm bulmaya çalışır. 1966 yılında düzenlenen ve 2003 yılı Kasım ayında 140 ülke tarafından onaylanan Diğer Devletin Vatandaşları ve Devletler Arasındaki Anlaşmazlıkların Çözümü Sözleşmesi çerçevesinde kurulmuştur. Merkeze başvuru serbesttir; fakat taraflar tahkime rıza gösterdikten sonra rızaları tek taraflı olarak geri çekemezler. Merkez, Banka ile yakın ilişkileri olan özerk bir örgüttür ve tüm üyeleri aynı zamanda Banka üyeleridir. Sözleşmeyi onaylayan her ülkeden birer temsilcinin yer aldığı İdari Konsey, Dünya Bankası Başkanı tarafından yönetilir.

Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatı (ICAO)
(www.icao.int)
Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatı bir ülkeden diğerine uçmayı güvenli kılar ve kolaylaştırır. 1944 yılında kurulan örgüt hava ulaşımının güvenliği, etkinliği ve düzeni için gerekli birtakım uluslararası standartlar koyar ve düzenlemeler yapar ve devletler arasında sivil havacılığın her alanında işbirliğinin geliştirilmesini sağlar.

Üye devletlerin delegelerinden oluşan Genel Kurul, ICAO’nun yönetim organıdır ve Kurul’un seçtiği 36 temsilciden bir Konsey oluşur. Kurul, her üç yılda bir en az bir kere toplanarak ICAO’nun politikalarını belirler ve Konsey'e havale edilmeyen konuları inceler. Konsey, örgütün icra organıdır ve Genel Kurul’da alınan kararları uygular.

2003 yılı bütçesi 60.5 milyon ABD Doları olarak belirlenmiştir. ICAO’nun 800 çalışanı vardır.

Merkez: 999 University Street, Montreal, Quebec H3C 5H7, Kanada
Tel: (1-514) 954-8219; fax. (1-524) 954-6077; E-posta: icaohq@icao.int

Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO)
(www.imo.org)
Faaliyetlerine 1959 yılında başlayan Uluslararası Denizcilik Örgütü, uluslararası ticari taşımacılığın güvenliğini arttırmak ve gemilerden kaynaklanan deniz kirliliğini önlemekten sorumludur.

IMO, deniz güvenliği ve etkin denizcilik için gerekli mümkün olan en yüksek standartları koymak ve gemilerden kaynaklanan kirliliği önleyerek ve kontrol altına alarak denizleri korumak için hükümetler arasında uluslararası deniz taşımacılığını etkileyen teknik konularla ilgili düzenlemeler ve uygulamalar belirlemek için işbirliği mekanizması sağlar.

IMO’nun yaptığı 40’tan fazla konvansiyon ve anlaşma ve yaklaşık 1000 kanun ve tavsiye küresel düzeyde uygulanmaktadır.

IMO 1983 yılında idareci, eğitmen ve diğer üst derecede taşımacılıkla uğraşan kişilere ileri meslek eğitimi vermek üzere İsveç’in Malmö kentinde, Dünya Denizcilik Üniversitesi’ni kurmuştur.

IMO Uluslararası Deniz Kanunu Kurumu (Valletta, Malta) 1989 yılında avukatları denizcilik kanunu hakkında eğitmek için kurulmuştur. 1989 yıIında kurulan IMO Uluslararası Denizcilik Akademisi (Trieste, İtalya) çeşitli denizcilik disiplinleri hakkında uzmanlaşmış kısa kurslar vermektedir.

IMO’nun yönetim organı olan Kurul, 163 üye devletten oluşur ve iki yılda bir toplanır. Kurul, IMO’nun icra kurulu olan ve 40 üyeden oluşan Konseyi seçer, Konsey her iki yılda bir toplanır.

IMO’nun 2004-2005 yılı bütçesi 46.0 milyon sterlin idi ve örgütte 300 civarında personel çalışmaktadır.

Merkez: 4 Albert Embankment, Londra SE1 7SR, İngiltere
Tel: (44-0-207) 735-7611; Fax: (44-0-207)587-3210; E-posta: info@imo.org

Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU)
(www.itu.int)

Uluslararası Telekomünikasyon Birliği, hükümetlerin ve özel sektörün ortaklaşa olarak küresel telekomünikasyon ağları ve hizmetlerini koordine ettikleri uluslararası bir örgüttür. 1865 yılında Paris’te Uluslararası Telgraf Birliği adıyla kurulan ITU, şu anki ismini 1934 yılında alarak 1947 yılında Birleşmiş Milletlerin özel teşkilatları arasına katılmıştır.
ITU’nun yetki alanları şunlardır:

  • Teknik alan: telekomünikasyon hizmetlerinin etkinliğini arttırmak ve kamu tarafından kullanımını arttırmak için telekomünikasyon hizmetlerinin gelişmesini ve etkin faaliyet göstermesini teşvik etmek;
  • Politika alanı: küresel bilgi ekonomisi ve toplumunda, telekomünikasyon ile ilgili konularda daha kapsamlı yaklaşımlar geliştirmek;
  • Kalkınma alanı: gelişmekte olan ülkelere telekomünikasyon alanında teknik destek vermek ve telekomünikasyonun gelişmesi için gerekli olan insan kaynaklarını ve mali kaynakları seferber etmek ve yeni teknolojilerin yararlarını dünyanın her yerinde yaşayan insanlara ulaştırmak.

 

ITU, 189 üye devlet, yaklaşık 790 sektör üyesi ve yardımcı üyelerden (Bilimsel ve endüstriyel şirketler, kamu işletmecileri ve özel işletmeciler, yayıncılar, bölgesel ve uluslararası örgütler) oluşur. Yönetim organı olan Konferans dört yılda bir toplanır, 46 üyeden oluşan ve her yıl toplanan ITU Konseyini seçer.

ITU bünyesinde 794 personel görev yapmaktadır. 2002-2003 dönemi bütçesi 342 milyon İsviçre Frangı olarak hesaplanmıştır.

Merkez: Place des Nations, CH-1211 Genevre 20, İsviçre
Tel: (41-22) 730-511; Fax: (41-22) 733-7256; E-posta: itumail@itu.int

 Uluslararası Posta Birliği (UPU)
(www.upu.int)

Uluslararası Posta Birliği, uluslararası posta hizmetlerini düzenleyen özel bir kurumdur. 1874 yılında Berne Anlaşması ile kurulan Birlik, 1948 yılında Birleşmiş Milletler özel teşkilatlarının arasına katılmıştır.

UPU,  posta hizmetlerinin devamlı olarak yenilenmesine öncülük eder. 190 üye ülkeden oluşan örgüt, posta hizmetleri arasında işbirliğini sağlayan birincil araçtır. Tavsiye verir, arabuluculuk yapar ve teknik destek sunar. Başlıca hedefleri arasında evrensel posta hizmetlerini geliştirmek; modern posta ürünleri ve hizmetlerini tedarik ederek posta hacmini büyütmek ve müşterilere sunulan posta hizmetlerinin kalitesini arttırmak yer almaktadır. Bu şekilde, UPU, insanlar arasında haberleşmeyi sağlamak ve geliştirmek olan temel misyonunu yerine getirir.

Evrensel Posta Kongresi, UPU’nun en üst merciidir. 5 yılda bir toplanan Kongre, posta sektörüyle ilgili stratejik konuları görüşür ve genel program çalışmalarını belirler. 23. Kongre 2004 yılı Eylül ayında Romanya’nın Budapeşte kentinde  düzenlenmiştir.

2002-2003 UPU bütçesi brüt 714 milyon İsviçre Frangı olmuştur. Yaklaşık 150 personeli vardır.

Merkez: Weltpoststrasse 4, Case Postale 3000, Berne 15, İsviçre
Tel: (41-319 350-3111; Fax: (41-31) 350-3110; E-posta: info@upu.int

Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO)
(http://www.wmo.int/)
Birleşmiş Milletler özel teşkilatı olan Dünya Meteoroloji Örgütü 1951 yılından bu yana atmosfer hareketleri, dünyanın temiz su kaynakları ve iklim olayları hakkında bilimsel çalışma yapar.  Hava tahminleri ve mevsimsel tahminler yapar, geliştirdiği uluslararası işbirliği sayesinde küresel hava koşullarını izler, hava durumu bilgilerinin mümkün olan en hızlı şekilde değiş tokuş edilmesini mümkün kılar ve su konusunda çalışmaları teşvik eder.

WMO, iklim, atmosfer, uygulamalı meteoroloji, çevre ve su kayakları olmak üzere çeşitli konularda faaliyet gösterir.  Bu çalışmalar, tropik kasırga, sel, kuraklık ve diğer doğal afetler gibi şiddetli hava olaylarına karşı daha iyi hazırlık yapılmasını ve kamuoyunun önceden uyarılmasını sağlayarak can ve mal güvenliğini korur, çevre ve iklim olaylarının daha iyi kavramamızı sağlar. WMO, ozon tabakasının delinmesi, küresel ısınma ve su kaynaklarının azalması gibi önemli sorunlara dikkat çekmektedir.

WMO’nun her birinin kendi meteoroloji ve hidroloji servisleri olan 181 devlet ve 6 bölgeden oluşan 187 üyesi vardır. Yönetim Organı olan Dünya Meteoroloji Kongresi dört yılda bir toplanır. 37 üyeli İcra Konseyi ise her yıl toplanır.

WMO’nun 213 personeli vardır. 2004-2007dönemi bütçesi 253.8 milyon ABD Dolar olarak gerçekleşmiştir.

Merkez: 7 bis, Avenue de la Paix, CH-1211 Genevre 2, İsviçre
Tel: (41-22) 730-8111; Fax: (41-22) 730-8181; E-posta: wmo@wmo.int

Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO)
(www.wipo.int)
Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü 1970 yılında kuruldu ve 1974 yılında Birleşmiş Milletler özel teşkilatları arasına katıldı. Örgütün başlıca hedefleri, 179 üye devletin arasında kurduğu işbirliği aracığıyla fikri mülkiyeti korumak ve fikri mülkiyetin korunmasını temin etmek için oluşturulan Birlikler arasında idari bir işbirliği mekanizması kurmaktır.

Bu amaçla kurulan başlıca Birlikler;

  • Paris Birliği, resmi  adıyla Uluslararası Endüstriyel Mülkiyeti Koruma Birliği;
  • Berne Birliği, resmi adıyla Uluslararası Yazın ve Sanat Eserlerini Koruma Birliği’dir.

 

Fikri mülkiyet üç ana bölümden oluşur: Paris ve/veya Berne Birliği üyesi olan WIPO üye devletlerden oluşan ve iki yılda bir toplanan Genel Kurul; yine iki yılda bir buluşan ve tüm üye devletlerden oluşan Konferans ve her yıl toplanan 79 üyeli Eşgüdüm Komitesi.

WIPO’nun programı ve bütçesi yönetim organları tarafından iki yıllık dönemler için hazırlanır. 2004-2005 dönemi bütçesi yaklaşık 639 milyon İsviçre Frangı olarak belirlenmiştir.  WIPO’nun 90 ülkeden yaklaşık 950 personeli bulunmaktadır.

Merkez: 34 Chemin des Colombettes, Posta Kutusu 18, CH-1211 Genevre 20, İsviçre
Tel: (41-22)338-9111; Fax. (41-22) 733-5428; e-posta: publicin@wipo.int

Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu (IFAD)
(www.ifad.org)

1974 Dünya Gıda Konferansı’nı takiben 1977 yılında kurulan çok taraflı finans kurumu Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu, gelişmekte olan ülkelerdeki açlık ve kırsal yoksullukla savaşır.

Fon, fakir kırsal hanelerin daha çok beslenmelerini sağlayan, tarımsal üretimi artıran ve gelir getiren kaynakları seferber eder. Kronik açlık ve kötü beslenme, yüzde 75’i kırsal alanlarda yaşayan, daha çok kadınlar ve yerli halk arasında görülür ve hemen her zaman aşırı yoksulluğu beraberinde getirir.

IFAD, kredi ve borçlarla doğrudan finansman sağlar, projeleri ve programları için ek kaynak bulur. Kredi koşulları ve şartları ülkenin kişi başına düşen gayri safi milli hasılasına göre değişir. IFAD; Dünya Bankası, bölgesel kalkınma bankaları, diğer bölgesel finans kurumları ve Birleşmiş Milletler teşkilatları da dahil olmak üzere birçok kurum ve kuruluşla çalışır.  Bu kurumların birçoğu IFAD projelerine finansman sağlar.

IFAD, hükümetlerden gelen özel katkılardan, özel bağışlardan, geri kredi ödemelerinden ve yatırım gelirlerinden finanse edilir. Yeni proje ve kredilere ayırdığı yıllık bütçe 450 milyon ABD Dolarıdır. Fon’un yaklaşık 350 personeli vardır.

Yönetim Konseyi 163 üye devletten oluşur ve her yıl toplanır. 18 asil ve 18 yedek üyeden oluşan İcra Kurulu, Fon’un faaliyetlerini denetler, kredi ve hibeleri onaylar.

Merkez: Via del Serafica 107,00142 Roma, İtalya
Tel: (39-06) 54-591; Fax. (39-06) 504-3463; e-posta: ifad@ifad.org

Birleşmiş Milletler Sınai Kalkınma Örgütü (UNIDO)
(www.unido.org)

Birleşmiş Milletler Sınai Kalkınma Örgütü’nün görevi endüstriyel kalkınma ve işbirliğini teşvik etmektir. 1966 yılında Genel Kurul tarafından kurulan Örgüt, 1985 yılında Birleşmiş Milletler özel teşkilatı olmuştur.

UNIDO, insanların yaşam koşullarını iyileştirmeye ve gelişmekte olan ülkeler ile geçiş ekonomisine sahip ülkelere sürdürülebilir endüstriyel kalkınma konusunda uygun çözümleri sunarak küresel refahı sağlamaya yardımcı olur. Küreselleşen endüstrinin yararlarından herkesin faydalanmasını sağlamak ve öne çıkan engelleri aşmak üzere endüstriyel kapasite inşa etmek için hükümetlerle, iş ortaklarıyla ve özel sektörle işbirliği yapar.

Hizmetlerini desteklemek için, UNIDO’nun Yatırımı Destekleme Hizmetleri Ofisi
ve dış temsilcilikleri ağında çalışan profesyonel personelin yanı sıra Viyana‘da mukim mühendisleri, ekonomistleri ve çevre uzmanları vardır. Dış temsilcilikler UNIDO’nun bölge ve ülke temsilcileri tarafından yönetilir.

UNIDO’nun 170 üyesi iki yılda bir örgütün programlarını ve bütçesini onaylayan Genel Konferans’da toplanır. 53 üyesi bulunan Sınai Kalkınma Kurulu, program ve bütçe planlaması ve uygulaması ile ilgili tavsiyelerde bulunur.

UNIDO’nun merkezde çalışan yaklaşık 530, dış temsilciliklerinde çalışan 100 personeli vardır ve kısa ve uzun vadeli görevler için tüm dünyadan 1.800’ün üzerinde uzman çalıştırır. 2002-2003 dönemi bütçesi 133  milyon ABD Doları olmuştur. Ek fonlar çok ve iki taraflı kaynaklardan sağlanır.

Merkez: Viyana İnternational Centre, Posta Kutusu 300, A-1400 Viyana, Avusturya
Tel: (43-1) 26026; Fax. (43-1) 269-2669; E-posta:  unido@unido.org

Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (IAEA)
(www.iaea.org)

Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu, enerjinin insanlığın yararı için barışçıl amaçlarla kullanılmasını sağlar ve askeri amaçlı kullanılmasını önler. Nükleer enerjinin barışçıl kullanımı ve sivil amaçlı nükleer programları kapsayan koruma ve kontrol önlemlerinin uygulanmasının uluslararası denetimini sağlayan dünyanın en önde gelen uluslararası forumudur. Kurum ayrıca, nükleer ve diğer güvenlik konularında işbirliğini teşvik eden uluslararası çalışmaların merkezidir.

Birleşmiş Milletlerin himayesinde 1957 yılında kurulan özerk bir kurumdur; 137 üyesi vardır. Sürdürülebilir kalkınmayı sağlamak amacıyla nükleer bilim ve teknoloji çalışmalarına odaklanan üye devletlere ihtiyaç duymaları durumunda teknik destek verir.

IAEA, devletlerin nükleer teknolojinin askeri amaçlarla kullanılmasını önlemek amacıyla yaptıkları ikili ve uluslararası anlaşmalar doğrultusunda kabul ettikleri silahsızlanma yükümlülüklerine uyup uymadıklarını izler ve kontrol eder.  IAEA’nın yaklaşık 250 müfettişi dünyanın dört bir yanında 900’den fazla tesis ve IAEA Güvenlik programı altında bulunan merkezlerde görevlendirilmiştir.

Kurumun organları: her yıl toplanan ve üye devletlerin temsil edildiği Genel Konferans -ki bu yıl boyunca belli aralıklarla toplanır- ve 35 üye devletten oluşan Yöneticiler Kurulu’dur. IAEA’nın 2,257 personeli vardır. 2004 - 2005 dönemi bütçesi 268.5 milyon ABD Dolar olarak kayıtlara geçmiştir. Ek gönüllü katkı payı hedefi ise bu dönem için 74.8 milyon ABD Dolara ulaşmıştır.

Merkez: Posta Kutusu 100, Wagramer Strasse 5, A-1400 Viyana, Avusturya
Tel: (43-1) 2600-0; Fax. (43-1) 2600-7; E-posta: Official.Mail@iaea.org

 

Nükleer Denemelerin Kapsamlı Yasaklanması Anlaşması Örgütü (CTBTO)
(www.ctbto.org)
Nükleer Denemelerin Kapsamlı Yasaklanması Anlaşması Örgütü, 19 Kasım 1996 yılında New York’ta kuruldu. Nükleer Denemelerin Kapsamlı Yasaklanması Anlaşmasına imza atan devletlerin finanse ettiği uluslararası örgütün iki organı vardır: tüm imza atan devletlerden oluşan Genel Kurul - aynı zamanda Hazırlık Komisyonu olarak da bilinir - ve Geçici Teknik Sekreterya. Hazırlık Komisyonun ana misyonu Anlaşmada öngörülen küresel kontrol sistemini kurmak ve böylece Anlaşma yürürlüğe girinceye kadar sistemi kullanıma hazır hale getirmektir.

Komisyonun üç yardımcı organı vardır: A Çalışma Grubu idari ve bütçe ile ilgili konulardan sorumludur; B Çalışma Grubu kontrolden sorumludur; ve Danışma Grubu finansal, bütçe ve ilgili idari konulara bakar. Yaklaşık yüzde 80’i küresel kontrol sistemine ayrılmış olan 2003 yılı bütçesi 88.5 milyon ABD doları olmuştur.

Merkez: Viyana International Centre, Mail Box 1200,A-1400 Viyana, Avusturya
Tel: (43-1) 26030-6200; Fax: (43-1)26030-5823; E-posta: info@ctbto.org

Kimyasal Silahların Yasaklanması Örgütü (OPCW)
(www.opcw.org)
Kimyasal Silahların Yasaklanması Örgütü, Kimyasal Silahların Geliştirilmesinin, Üretiminin, Stoklanmasının ve Kullanılmasının Yasaklanması ve İmhası Sözleşmesini işleyişini denetler. 29 Nisan 1997’de yürürlüğe giren Sözleşme, kitle imha silahlarının uluslararası kontrol altında ve öngörülen zaman içinde yok edilmesini öngören ilk çok taraflı silahsızlanma anlaşmasıdır. OPCW, 153 taraf devletten oluşur. 1997 yılından bu yana müfettişler, 11 üye devlette 61 eski kimyasal silah üretim fabrikalarının üçte ikisinin imha edilmesinin veya değiştirilmesinin yanı sıra beş taraf ülkede 7,500 tonun üzerinde kimyasal madde ve yaklaşık 2 milyon cephanenin imha edilmesini de tasdik etmiştir. Kimyasal silahların imha edildiğinden ve çift kullanımlı kimyasalların da kötü amaçlı kullanılmadığından emin olmak için müfettişler, 55 ülkedeki askeri ve endüstriyel fabrikalarda 1,400 soruşturma yürütmüşlerdir. OPCW üye devletleri, diğer taraf devletlerin kimyasal silah tehdidi veya saldırı altında olması durumunda bu devletlere yardım etmekle yükümlüdür. Kimyasalların barışçıl kullanımı için OPCW’nin imza attığı birçok uluslararası işbirliği programı vardır. OPCW Teknik Sekreteryası bünyesinde 66 değişik uyruğu temsil eden yaklaşık 500 personel çalışmaktadır. 2003 yılı bütçesi 68.5 Avro olmuştur.

Merkez: Johan de Wittlan 32,2517JR, Lahey, Hollanda
Tel: (31-70) 416-3300; ax:(31-70)306-3535; E-posta: inquiries@opcw.org

Dünya Turizm Örgütü (WTO) (OMT)
(http://www.unwto.org)

Dünya Turizm Örgütü 1925 yılında kurulmuş olup turizm alanındaki başlıca uluslararası örgüttür. Hem turizm politikaları için bir forum hem de turizmle ilgili teknik bilgiler sunan pratik bir kaynaktır. 148 üye ülke ve bölge, 2 gözlemci ve yerel hükümetleri, turizm birlikleri ve hava yolları, otel ve tur operatörleri de dahil olmak üzere 350’yi aşan üyesi vardır.

Birleşmiş Milletler tarafından turizmi teşvik etmek ve geliştirmek ile görevlendirilen uluslararası bir örgüt olan WTO, Genel Kurul’un 58/232 sayılı kararıyla 23 Aralık 2003 yılında Birleşmiş Milletler özel teşkilatları statüsüne kavuşmuştur. WTO, turizm aracılığıyla ekonomik büyümeyi teşvik etmeyi ve iş alanı yaratmayı amaçlar, turistik yerlerdeki doğal ve kültürel mirasın korunmasını teşvik eder ve milletlerarasında barış ve anlayışı geliştirir.

WTO’ nun en yetkili organı olan Genel Kurul, tam, yedek ve bağlı üyelerden oluşur. İki yılda bir örgütün bütçesini ve çalışma programını onamak ve turizm sektöründeki önemli başlıkları görüşmek için toplanır. İcra Kurulu ise WTO’ nun yürütme organıdır; Kurul tarafından seçilen 27 tam üyeden ve daimi üye olan İspanya’dan oluşur; yılda iki kere toplanır. 6 bölge komisyonu - Afrika, Amerika, Doğu Asya, Pasifik, Avrupa, Ortadoğu ve Güney Asya - yılda en az bir kere toplantı yapar.

WTO’ nun 90 personeli vardır. 2002 - 2003 dönemi bütçesi 20 milyon ABD doları olmuştur.

Merkez: Capitan Haya 42,28020 Madrid, İspanya
Tel: (34-91) 567-8100; Fax: (34-91) 571-373; E-posta: omt@world-tourism.org

 

Dünya Ticaret Örgütü (WTO)
(www.wto.org)

Dünya Ticaret Örgütü, Tarifler ve Ticaret Genel Anlaşması’nın  yerini alarak milletlerarası küresel ticaret kuralları ile ilgilenen uluslararası bir örgüt olarak 1995 yılında kurulmuştur. Birleşmiş Milletlerin özel teşkilatı olmamasına rağmen BM ile işbirliği anlaşmaları ve çalışmaları vardır.

WTO’nun amacı ticaretin kurallara dayanan bir sistemde engelsiz bir şekilde yürütülmesine yardım etmek, hükümetler arasındaki ticari anlaşmazlıkları tarafsız bir şekilde çözmek ve ticari görüşmeler organize etmektir.

WTO’nun temelinde uluslararası ticaret ve ticaret politikaları kuralları için yasal birer zemin oluşturan 60 anlaşma vardır. Bu anlaşmaların dayandığı ilkeler şunlardır: ayrımcılık yapmama, daha özgür ticaret, rekabeti teşvik etme ve az gelişmiş ülkeler için ilave hükümler. WTO’nun hedeflerinden biri de korumacı politikaları azaltmaktır.

WTO telekomünikasyon, bilgi teknolojisi araçları ve finansman hizmetleri alanında piyasa oluşturulması için başarılı görüşmelerin yapıldığı bir forum olmuştur. 200’den fazla ticari anlaşmazlığı çözüme kavuşturmuştur, 1986-1994 dünya ticaret görüşmelerinin Uruguay ayağında imzalanan anlaşmaların uygulanışını denetlemeye devam etmektedir. WTO, 2001 yılında Doha’da (Katar), Doha Kalkınma Gündemi olarak bilinen yeni bir çok taraflı ticaret görüşmeleri serisi başlatmıştır.

WTO’nun 146 üye ülkesi vardır.  Yönetim organı olan Bakanlar Konferansı her iki yılda bir toplanır; Genel Konsey örgütün günlük işlerini yürütür. WTO’nun 2003 yılı bütçesi 155 milyon İsviçre Frangı olmuştur. WTO bünyesinde 550 personel çalışmaktadır.

Merkez: 154 Rue de Lausanne, CH-1211 Genevre 21, İsviçre
Tel: (41-22) 739-5111; Fax: (41-22) 731-4206; E-posta: enquiries@wto.org

 

 

BİRLEŞMİŞ MİLLETLER TEŞKİLATI